Najmniejsze szanse powodzenia powstania listopadowego, styczniowego i krakowskiego
Rodzaj zadania: Wypracowanie z historii
Dodane: dzisiaj o 12:53
Streszczenie:
Sprawdź, które powstanie listopadowe, styczniowe czy krakowskie miało najmniejsze szanse powodzenia i poznaj analizę polityczną, gospodarczą oraz militarną.
Które z powstań: listopadowe, styczniowe czy krakowskie miało najmniejsze szanse na powodzenie? Analiza polityczna, gospodarcza i militarna z odniesieniem do powstania krakowskiego
Powstania narodowe XIX wieku – listopadowe (183–1831), krakowskie (1846) i styczniowe (1863–1864) – kształtowały wyobraźnię historyczną Polaków oraz były wyrazem niezgody na porządek zaborczy narzucony przez Rosję, Prusy i Austrię. Każde z nich miało jednak inne uwarunkowania polityczne, społeczne, gospodarcze i militarne, co przekładało się na ich realne szanse powodzenia. Uważam, że spośród wymienionych powstań najmniejsze szanse na zwycięstwo miało powstanie krakowskie (1846), czego dowodzą zarówno czynniki polityczne, gospodarcze, jak i militarne, które omówię w niniejszej pracy i zestawię z sytuacją pozostałych insurekcji.
---
Aspekty polityczne
Powstanie listopadowe wybuchło w Królestwie Polskim będącym formalnie autonomicznym organizmem państwowym pod berłem cara Rosji. Choć autonomia była ograniczana, istniała polska administracja, wojsko, sejm i własna prasa. Powstanie cieszyło się znacznym poparciem społecznym – szczególnie wśród młodej inteligencji i części wojska. Istotne było również międzynarodowe otoczenie – Rosja była co prawda potęgą, ale poważnie zajętą sytuacją w Europie Zachodniej (rewolucje lipcowa i belgijska 183 r.), stwarzając teoretyczną szansę na przynajmniej częściowe uznanie sprawy polskiej na arenie międzynarodowej.Powstanie styczniowe zostało poprzedzone długim okresem rusyfikacji, represji i osłabiania polskiej odrębności. W 1863 r. poparcie dla insurekcji również było znaczne, jednak ustrój Królestwa Polskiego został już de facto zniesiony. Władze powstańcze starały się apelować do szerokich mas chłopskich poprzez dekrety uwłaszczeniowe, ale zawiedli się na poparciu ludności wiejskiej. Międzynarodowe uwarunkowania w okresie powstania były bardziej niekorzystne niż w 183 r. – Rosja, mimo klęski w wojnie krymskiej, nadal była jedną z głównych potęg, na Zachodzie zaś zwyciężała polityka pragmatyzmu i równowagi (tzw. koncert mocarstw).
Powstanie krakowskie (1846) miało zdecydowanie najgorsze uwarunkowania polityczne. Kraków, choć był formalnie wolnym miastem (Rzeczpospolita Krakowska), znajdował się w półkolonialnym statusie pod kuratelą trzech zaborców. Przygotowania spiskowców były znane zaborcom, a elity lokalne były silnie inwigilowane. Brakowało szerokiego, ogólnopolskiego poparcia – w Galicji naciski austriackie skutecznie rozbijały organizacje konspiracyjne, a tzw. rabacja galicyjska (krwawy bunt chłopski przeciw szlachcie, inspirowany przez Austriaków) całkowicie rozbiła plany powstańców. Z zaborców tylko Austria miała interes w rozbiciu potencjalnego ruchu narodowego i aktywnie temu przeciwdziałała; Rosja i Prusy ściśle współpracowały z Wiedniem.
---
Aspekty gospodarcze
Powstanie listopadowe dysponowało dość silną, jak na warunki Królestwa, bazą gospodarczą. Warszawa i okolice były stosunkowo uprzemysłowione, a skarb Królestwa zgromadził niemałe środki finansowe. Sieć komunikacyjna była dostateczna do prowadzenia działań wojennych – możliwy był dostęp do fabryk broni, warsztatów wojskowych, a także zasobów rekwizycjonowanych od okupanta.Powstanie styczniowe opierało się głównie na partyzantce, nie miało żadnego zaplecza przemysłowego i niemal żadnego dostępu do zapasów broni. Poza drobną produkcją ręczną i prowizorycznym uzbrojeniem korzystano ze zdobytej na nieprzyjacielu broni, co powodowało chroniczne niedobory. Chłopstwo nie wsparło powstania szeroko – prawo o uwłaszczeniu (ogłoszone przez powstańcze władze) nie przekonało wiejskiej społeczności, która liczyła na carskie edykty po zakończeniu walk.
Powstanie krakowskie natomiast było całkowicie pozbawione jakiegokolwiek zaplecza gospodarczego. Wolne Miasto Kraków to mały obszar o niewielkiej populacji (niespełna 100 tys.), bez fabryk, magazynów broni czy porządnych środków finansowych. Brak możliwości pozyskania koniecznych zasobów, zarówno przez powstańców, jak i konspiratorów, ograniczał działania praktycznie do lokalnego, kilkudniowego zrywu.
---
Aspekty militarne
Powstanie listopadowe rozpoczęło się zrywającym się do walki, dobrze wyszkolonym Wojskiem Polskim, liczącym ok. 30–40 tys. żołnierzy na początku i sięgającym nawet 100 tys. w kulminacyjnym momencie. W Warszawie i okolicach skoncentrowano artylerię, kawalerię i piechotę gotową do działań manewrowych. Dłuższe oblężenie i walki nie doprowadziły do wygranej, ale pierwotnie siły powstańcze były realnym zagrożeniem dla części wojsk rosyjskich.Powstanie styczniowe nie miało regularnej armii – działało partyzancko, oddziały liczyły po kilkudziesięciu, rzadko kilkuset powstańców. Choć walki były powszechne i okupant ponosił straty, potencjał militarny tkwił głównie w determinacji ochotników. Przewaga liczebna, uzbrojenie i wyszkolenie Rosjan były jednak miażdżące.
Powstanie krakowskie miało znikome siły militarne. Formalnie „Wolne Miasto” nie posiadało armii – konspiratorzy mogli liczyć jedynie na ochotników z Krakowa, części Galicji i nielicznych ochotników z innych zaborów. Faktyczny wybuch powstania nastąpił 21 lutego 1846 r., jednak po kilku dniach walk, wobec bierności mieszczan oraz wrogości chłopów (których polityka austriacka podburzyła przeciw szlachcie), ruch upadł. Rabacja galicyjska uniemożliwiła powstańcom przejęcie kontroli chociażby w obrębie Galicji. Siły powstańcze zostały dosłownie rozbite przez uzbrojone chłopstwo galicyjskie i wojska austriackie.
---
Podsumowanie i stanowisko
Biorąc pod uwagę analizowane aspekty, należy uznać, że powstanie krakowskie miało najmniejsze szanse na powodzenie. Zabrakło mu: - Wsparcia ogólnonarodowego – ograniczono się do marginalnych elit krakowskich, bez realnego wpływu na resztę kraju. - Zaplecza gospodarczego i militarnego – niewielka liczba powstańców, praktycznie żadne uzbrojenie, brak środków. - Sprzyjających uwarunkowań politycznych – zaborcy współpracowali przeciwko polskiemu ruchowi, a rebelia chłopska dopełniła dzieła zniszczenia. - Ruch chłopski, zamiast wesprzeć powstanie, działał przeciwko niemu, co było bezprecedensowe w historii polskich insurekcji.Dla kontrastu, powstanie listopadowe, choć zakończone klęską, stanęło naprzeciw przeważających sił z pewnymi szansami, szczególnie na początku walk. Powstanie styczniowe trwało ponad rok i mimo partyzanckiego charakteru, angażowało tysiące ludzi oraz wywołało szerokie reperkusje międzynarodowe i społeczne. Powstanie krakowskie upadło w ciągu kilku dni, stając się tragicznym symbolem klęski na tle konfliktu społecznego, nie tylko walki z okupantem.
---
Bibliografia i źródła dostępne w polskim systemie edukacji: - Stefan Kieniewicz, *Powstanie listopadowe*, Warszawa 1983. - Stefan Kieniewicz, *Powstanie styczniowe*, Warszawa 1983. - Roman Frister, *Krwawe skrzydła. Historia rabacji galicyjskiej*, Kraków 1998. - Norman Davies, *Boże Igrzysko. Historia Polski*, Kraków 2008.
Wnioskując: Powstanie krakowskie 1846 r. było najbardziej skazane na niepowodzenie ze wszystkich omawianych, a przyczyniły się do tego jednoznacznie niekorzystne czynniki polityczne, gospodarcze i militarne.
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się