Rok 1989 w Polsce na podstawie podręcznika „Zrozumieć przeszłość 4”

Rodzaj zadania: Wypracowanie z historii

Dodane: dzisiaj o 12:59

Rok 1989 – Przełomowy moment w historii Polski i Europy Środkowo-Wschodniej Na podstawie podręcznika „Zrozumieć przeszłość 4” – zakres rozszerzony

Rok 1989 jest jednym z najważniejszych momentów we współczesnej historii Polski i świata. Był to czas przełomu politycznego, społecznego i gospodarczego, który rozpoczął proces demontażu systemu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej. Procesy zapoczątkowane w Polsce znalazły swoje odbicie w innych państwach bloku wschodniego, prowadząc do upadku tzw. ładu jałtańskiego ustalonego po II wojnie światowej[^1].

Sytuacja polityczna Polski przed 1989 r.

Pod koniec lat 80. XX wieku Polska znajdowała się w głębokim kryzysie gospodarczym i politycznym. Sytuacja ekonomiczna była katastrofalna – brakowało podstawowych produktów, panowało niezadowolenie społeczne. Trudna sytuacja materialna społeczeństwa, inflacja, zadłużenie zagraniczne oraz nieudolność władz PRL powodowały narastającą frustrację.

Jednocześnie komunistyczny rząd, mimo prób reform (np. tzw. rekonstrukcji gospodarczej), nie potrafił skutecznie zarządzać państwem. W społeczeństwie narastała siła opozycji demokratycznej z NSZZ „Solidarność” na czele, która w 1981 roku została zdelegalizowana, jednak kontynuowała działalność w podziemiu.

Geneza obrad Okrągłego Stołu

Władze PRL, wiedząc, że dalsze utrzymywanie obecnego stanu doprowadzi do niekontrolowanego wybuchu społecznego, zdecydowały się na negocjacje z opozycją. Przyczyną złagodzenia polityki komunistów była także zmiana sytuacji międzynarodowej – objęcie władzy w ZSRR przez Michaiła Gorbaczowa i zapowiedź przeprowadzenia pierestrojki i głasnosti, oznaczających stopniowe ograniczanie ingerencji Kremla w sprawy państw satelickich.

Pod koniec 1988 roku w Polsce zaczęto prowadzić poufne rozmowy wysłanników rządu i opozycji. Ich efektem było rozpoczęcie 6 lutego 1989 r. historycznych obrad Okrągłego Stołu, które potrwały aż do 5 kwietnia. Uczestniczyli w nich przedstawiciele władz, Solidarności i Kościoła katolickiego jako mediatorzy. Rozmowy zakończyły się porozumieniem dotyczących demokratyzacji życia politycznego.

Najważniejsze ustalenia Okrągłego Stołu:

1. Legalizacja Solidarności i innych organizacji opozycyjnych – oznaczała powrót NSZZ „Solidarność” do legalnej działalności po niemal ośmiu latach od wprowadzenia stanu wojennego. 2. Ustalenie terminu częściowo wolnych wyborów do Sejmu i całkowicie wolnych wyborów do odtworzonego Senatu – wybory miały się odbyć 4 czerwca 1989 roku. 3. Powołanie urzędu prezydenta – przewidziano utworzenie nowej instytucji prezydenta PRL oraz stanowisko premiera, w założeniu zachowując wpływy komunistów. 4. Reforma gospodarcza i polityczna – postanowiono podjąć stopniowe przekształcenia w kierunku gospodarki rynkowej[^2].

Wydarzenia 1989 roku

Przełomowym momentem były wybory z 4 czerwca 1989 roku. Wybory do Sejmu – choć tylko częściowo wolne (tzw. kontraktowe) – oraz zupełnie wolne wybory do Senatu zakończyły się spektakularnym zwycięstwem opozycji skupionej wokół Lecha Wałęsy. „Solidarność” zdobyła wszystkie możliwe mandaty poselskie przewidziane w porozumieniu oraz przytłaczającą większość w Senacie. Wynik wyborów był wyraźnym sygnałem braku społecznego poparcia dla komunistycznych władz oraz początkiem nieodwracalnej zmiany.

Sukces opozycji w wyborach skłonił komunistów do rezygnacji z monopolu władzy. W lipcu 1989 roku Sejm wybrał gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta, jednak już w sierpniu, po nieudanych próbach powołania rządu przez dotychczasowe ugrupowanie komunistyczne (PZPR i jego satelickie partie – ZSL i SD), premierem został Tadeusz Mazowiecki – pierwszy niekomunistyczny szef rządu po II wojnie światowej w Europie Środkowo-Wschodniej.

Znaczenie roku 1989 dla Polski i świata

Rok 1989 symbolizował początek końca systemu komunistycznego w Polsce i całym regionie. Demokratyzacja i reformy gospodarcze uruchomione w Polsce miały ogromny wpływ na wydarzenia w innych krajach – wkrótce podobne procesy zaszły na Węgrzech, w Czechosłowacji i w Niemczech Wschodnich. W listopadzie tego samego roku upadł mur berliński, który przez blisko 30 lat symbolizował podział Europy i świata na dwa wrogie bloki polityczne.

W Polsce rozpoczął się długotrwały i skomplikowany proces transformacji ustrojowej, politycznej i gospodarczej. Zmiana polegała nie tylko na zastąpieniu jednej władzy inną – stała się ona początkiem budowy nowego społeczeństwa obywatelskiego, rynku oraz powrotu Polski do struktur świata zachodniego.

Podsumowanie

Okrągły Stół, częściowo wolne wybory, powołanie rządu Mazowieckiego – to symbole polskiej drogi do wolności. Proces zapoczątkowany w 1989 roku był wyjątkowy, bo został przeprowadzony pokojowo i w zgodzie społecznej. Dzięki „Solidarności” i odwadze społeczeństwa Polska stała się inspiracją dla innych państw regionu. Rok 1989 nie tylko zmienił Polskę, ale też przyczynił się do przebudowy całej Europy.

---

[^1]: Zrozumieć przeszłość 4, rozdział: „Okrągły Stół i upadek komunizmu w Polsce”, s. 186-190. [^2]: Tamże.