Wpływ religii na rozwój pojęcia sumienia

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 10:38

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.06.2024 o 21:40

Religia od tysięcy lat odgrywała kluczową rolę w kształtowaniu systemu etycznego, norm moralnych oraz koncepcji sumienia w kulturach na całym świecie. W tym kontekście sumienie można określić jako wewnętrzny głos, który ocenia ludzkie zachowania pod kątem ich zgodności z określonymi zasadami moralnymi. Przez wieki religie takie jak chrześcijaństwo, judaizm czy islam dostarczały wspólnych ram moralnych pomagających ludziom rozpoznać dobro i zło. Niniejsza praca ma na celu zbadanie, jak religia wpłynęła na rozwój koncepcji sumienia poprzez analizę literatury i wydarzeń historycznych.

Pojęcie sumienia w religii chrześcijańskiej ma swoje korzenie w Biblii, która wielokrotnie odnosi się do roli, jaką sumienie odgrywa w ludzkim życiu. Apostoł Paweł w Liście do Rzymian pisze: „Gdyż poganie, którzy Prawa nie mają, z natury czynią to, co Prawo nakazuje. [...] Oni pokazują, że dzieło Prawa jest napisane w ich sercach, a ich sumienie razem z nimi świadczy” (Rz 2,14-15, Biblia Tysiąclecia). To stwierdzenie jednoznacznie wskazuje na uniwersalny charakter sumienia, które według Pawła przekracza granice religii i kultury.

Koncepcja sumienia została rozwinięta przez św. Tomasza z Akwinu, który w swojej "Sumie Teologicznej" opisuje sumienie jako zastosowanie wiedzy moralnej do konkretnego działania. Według Tomasza z Akwinu sumienie (synderesis) jest zdolnością do rozpoznawania zasad moralnych, które są wrodzone każdemu człowiekowi, a także stanowi "głos Boga" w duszy człowieka[1].

W judaizmie pojęcie sumienia również odgrywa istotną rolę i jest ściśle związane z koncepcją moralnego i duchowego życia. Dla przykładu, Talmud Bavli w traktacie Sanhedryn stwierdza: "Człowiek zawsze powinien działać w zgodzie z sumieniem i troszczyć się o prawdę, nawet jeśli miałby stracić na tym materialnie"[2]. Judaizm przez wieki kładł nacisk na indywidualną odpowiedzialność moralną, co jest widoczne w literaturze rabinicznej oraz tekstach etycznych takich jak "Misznej Tora" Majmonidesa.

Również islam posiada rozwiniętą koncepcję sumienia, która jest określana jako "nafs" lub "tazkiyah". Koran wielokrotnie odnosi się do wewnętrznej walki człowieka z grzechem i potrzebą oczyszczenia swojego sumienia. Jak czytamy w surze Asz-Szams: "I dusza oraz To, co ją ulepsza, tedy natchnął ją rozpoznaniem jej grzechu i jej bogobojności!" (Koran 91:7-8)[3]. Ten wers podkreśla dualistyczną naturę sumienia, które obejmuje zarówno świadomość zła, jak i dobra, zachęcając wiernych do ciągłego samodoskonalenia.

Literatura piękna i filozofia także szeroko poruszały temat sumienia w kontekście religii. Weźmy na przykład "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego, gdzie główny bohater, Rodion Raskolnikow, zmaga się wewnętrznie z popełnionym morderstwem. To nie tylko opowieść o zbrodni, ale również głęboka analiza sumienia człowieka i jego relacji z Bogiem. Dostojewski posługuje się postacią Soni, wierzącej i oddanej chrześcijance, która reprezentuje moralny kompas dla Raskolnikowa. Jej wpływ pomaga głównemu bohaterowi uświadomić sobie własne winy i rozpocząć proces duchowego odkupienia[4].

Innym przykładem jest Chaim Potok w swojej powieści "Wybrani", gdzie główni bohaterowie, Reuven Malter i Danny Saunders, muszą stawić czoła wyzwaniom związanych z wiarą żydowską i własnym sumieniem. Potok przedstawia konflikt między wiernością tradycji a osobistymi obowiązkami moralnymi, co zmusza bohaterów do podejmowania trudnych decyzji etycznych w zgodzie z ich sumieniem[5].

Sumienie, często postrzegane jako uniwersalny element ludzkości, było kształtowane przez różne religie w sposób, który formował nie tylko indywidualne postawy moralne, ale także społeczne struktury etyczne. Wspomniane teksty i filozoficzne analizy ukazują, że religia nie tylko definiuje zasady moralne, ale również dostarcza narzędzi do ich wewnętrznej refleksji i praktycznej manifestacji.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że wpływ religii na rozwój koncepcji sumienia jest nieoceniony. Zarówno chrześcijaństwo, judaizm, jak i islam dostarczyły ludziom głębokiego zrozumienia sumienia jako wewnętrznego głosu sprawdzającego zgodność działań z moralnymi zasadami. Przede wszystkim jednak, religia ukierunkowała ludzką refleksję na obowiązek moralny, który ma charakter uniwersalny i transcendentny, a literatura zarówno religijna, jak i świecka, w pełni oddaje wagę tego nieustannie aktualnego tematu.

Bibliografia: 1. Tomasz z Akwinu, "Suma teologiczna", Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów, 2003. 2. Talmud Bavli, Sanhedryn, tłum. S. Warszawski, Wydawnictwo Alfa, 1992. 3. Koran, tłum. J. Bielawski, PIW, 1986. 4. Fiodor Dostojewski, "Zbrodnia i kara", Wydawnictwo Literackie, 2014. 5. Chaim Potok, "Wybrani", HarperCollins Publishers, 1967.