Cechy osobowości według teorii Costy i McCrea sprzyjające zachowaniom prospołecznym i pomaganiu innym

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.01.2026 o 12:55

Teoria osobowości Paula Costy i Roberta McCrea, znana jako Wielka Piątka (Big Five), jest jednym z najważniejszych narzędzi psychologicznych do analizy cech osobowości człowieka. Model ten wyróżnia pięć podstawowych wymiarów: neurotyczność, ekstrawersję, otwartość na doświadczenia, ugodowość oraz sumienność. W kontekście zachowań prospołecznych oraz pomagania innym, trzy z tych cech szczególnie wydają się sprzyjać takim działaniom: ugodowość, ekstrawersja i sumienność.

Pierwszą i kluczową cechą osobowości sprzyjającą zachowaniom prospołecznym jest ugodowość. Osoby o wysokim poziomie ugodowości są zazwyczaj współczujące, troskliwe, ufne i chętne do pomocy. Mają tendencję do empatii i zrozumienia wobec innych, co często przekłada się na konkretne działania prospołeczne. Badania pokazują, że ugodowość koreluje z altruizmem oraz gotowością do pomocy innym. Osoby o wysokiej ugodowości są bardziej skłonne poświęcić swoje zasoby – czas, energię, a nawet pieniądze – aby wesprzeć innych w potrzebie. W literaturze zachowania te są często przedstawiane jako cechy bohaterów czy postaci pozytywnych, które pomagają innym nawet w trudnych sytuacjach.

Ciekawym przykładem z literatury może być postać Juranda ze Spychowa z powieści "Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza. Jurand, mimo swojej trudnej przeszłości i nękających go problemów, wykazuje się ogromną empatią i gotowością do poświęcenia dla innych. Jego działania, pełne empatii i współczucia, doskonale obrazują wysoką ugodowość.

Drugą cechą, która sprzyja zachowaniom prospołecznym, jest ekstrawersja. Ekstrawertycy są zazwyczaj bardziej towarzyscy, entuzjastyczni i aktywni społecznie. Łatwo nawiązują kontakty i często angażują się w życie społeczne, co daje im większe możliwości do pomagania innym. Ekstrawersja wiąże się również z większą impulsywnością i spontanicznością, co może prowadzić do szybszego reagowania na potrzeby innych. Osoby ekstrawertyczne często czerpią radość z interakcji społecznych, co może motywować ich do działania na rzecz innych.

Przykładem z literatury może być postać Małego Księcia z powieści Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Mały Książę jest pełen entuzjazmu, ciekawości świata i otwartości na nowe doświadczenia. Jego interakcje z innymi postaciami w książce – Różą, Lisem, czy Pilotem – są pełne troski, zrozumienia i chęci pomagania. Jego ekstrawertyczna natura sprawia, że nawiązuje silne więzi społeczne, co z kolei prowadzi do licznych działań prospołecznych.

Trzecią cechą, która wpływa na zachowania prospołeczne, jest sumienność. Osoby sumienne są zazwyczaj zdyscyplinowane, zorganizowane i odpowiedzialne. Cechuje je silne poczucie obowiązku oraz moralności, co sprawia, że mogą czuć się zobowiązane do pomagania innym. Sumienność często wiąże się z długoterminowym zaangażowaniem w inicjatywy prospołeczne, ponieważ osoby o wysokiej tej cesze zwykle mają dobrze rozwinięte umiejętności planowania i przewidują konsekwencje swoich działań.

Przykładem literackim może być postać Adama Cisowskiego z powieści Kornela Makuszyńskiego "Szatan z siódmej klasy". Adam jest niezwykle inteligentnym, sumiennym i pracowitym chłopcem, który często angażuje się w pomoc innym. Jego zdyscyplinowanie i odpowiedzialność prowadzą go do rozwiązywania różnych problemów, nie tylko dla własnej korzyści, ale także dla dobra innych.

Podsumowując, według teorii osobowości Costy i McCrea, trzy cechy osobowości — ugodowość, ekstrawersja i sumienność — wydają się szczególnie sprzyjać zachowaniom prospołecznym oraz pomaganiu innym. Ugodowość objawia się w empatii i trosce o innych, ekstrawersja w entuzjastycznych interakcjach społecznych, a sumienność w odpowiedzialności i długoterminowym zaangażowaniu.

Bibliografia: 1. Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1992). *Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) professional manual*. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources. 2. Sienkiewicz, H. (190). *Krzyżacy*. Warszawa: Gebethner i Wolff. 3. de Saint-Exupéry, A. (1943). *Mały Książę*. Reynal & Hitchcock. 4. Makuszyński, K. (1937). *Szatan z siódmej klasy*. Książnica-Atlas.