Czy człowiek decyduje o swoim losie? Omówienie zagadnienia na podstawie "Makbeta" Williama Szekspira z uwzględnieniem wybranego kontekstu.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.09.2025 o 20:08

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.09.2025 o 21:06

Rozważanie kwestii, czy człowiek ma realny wpływ na swój los, czy też jest on z góry ustalony, jest jednym z kluczowych pytań egzystencjalnych, z którymi ludzkość zmaga się od wieków. Jeden z najważniejszych dramatów Williama Szekspira, „Makbet", w sposób szczególnie przejmujący eksploruje ten temat. Przez pryzmat osobistych decyzji głównych bohaterów oraz nieuchronnych konsekwencji tych decyzji, Szekspir pokazuje, jak złożone jest pojęcie przeznaczenia. Dylemat ten analizujemy także w kontekście mitologii greckiej, przyglądając się tragedii „Król Edyp” Sofoklesa, która również bada granice wolnej woli i determinizmu.

Makbet i indywidualna odpowiedzialność

Jednym z najważniejszych wątków w „Makbecie” jest pytanie o odpowiedzialność bohatera za swoje czyny i ich konsekwencje. Tragedia rozpoczyna się, gdy Makbet i Banquo spotykają trzy czarownice, które przepowiadają im przyszłość. Makbet dowiaduje się, że zostanie królem Szkocji, co nieuchronnie wprawia go w obsesyjne myślenie o władzy. Jest to kluczowy moment, w którym Szekspir stawia pytanie: czy przepowiednia determinuje jego los, czy też decyzje podjęte przez Makbeta są w pełni autonomiczne?

Makbet, wbrew własnej moralności i naturalnym barierom, decyduje się na morderstwo króla Duncana. Ta decyzja rozpoczyna spiralę przemocy i paranoi, która ostatecznie prowadzi do jego upadku. Pomimo początkowych wątpliwości, Makbet stopniowo zatraca się w swoich ambicjach, odrzucając wszelkie skrupuły. Decyzje bohatera, choć motywowane przepowiednią, są wynikiem jego własnych wyborów, a nie zewnętrznej siły. Ostatecznie Makbet sam kształtuje swój los, choć czyni to w sposób destrukcyjny. Szekspir jasno pokazuje, że przepowiednie wiedźm są jedynie katalizatorem, a nie bezpośrednią przyczyną tragedii. To Makbet swoimi czynami realizuje „przeznaczenie”, które ostatecznie prowadzi go do zguby.

Lady Makbet jako symbol ambicji

Nie można rozważać tragicznego losu Makbeta bez spojrzenia na rolę Lady Makbet, której niewzruszona ambicja pełni kluczową rolę w rozwoju wydarzeń. Lady Makbet, podobnie jak jej mąż, reaguje na przepowiednie wiedźm z silnym pragnieniem władzy. To ona podsyca Makbeta do czynu, przekonując go do dokonania morderstwa Duncana. Jest niezwykle zdeterminowana i bezwzględna, gotowa poświęcić wszystko dla osiągnięcia celu. Jej słowa „zlej we mnie kobiecość” podkreślają jej gotowość do porzucenia wszelkich zasad moralnych i emocjonalnych, by zrealizować swoje ambitne plany.

Jednakże, wraz z rozwojem akcji, Lady Makbet zaczyna odczuwać ciężar popełnionych zbrodni. Jej początkowa siła zamienia się w kruchość, prowadząc do szaleństwa i ostatecznie do samobójstwa. Szekspir pokazuje, że decyzje bohaterów, niezależnie od siły ich determinacji, niosą ze sobą nieuchronne konsekwencje. Lady Makbet, choć pozornie silna, nie jest w stanie znieść ciężaru swoich wyborów. Jej los jest przykładem, jak ambicja i dążenie do władzy, pozbawione moralnych fundamentów, prowadzą do destrukcji.

Król Edyp jako kontekst mitologiczny

Dla poszerzenia analizy o kontekst zewnętrzny, warto przywołać tragedię „Król Edyp” Sofoklesa. Historia Edypa również bada granice ludzkiej wolności wobec przeznaczenia. Bohater od najmłodszych lat zmaga się z przepowiednią, że zabije swojego ojca i poślubi swoją matkę. Pomimo podejmowanych prób unikania złego losu, wydarzenia toczą się zgodnie z przepowiednią.

Podobnie jak Makbet, Edyp staje przed trudnymi wyborami. Gdy odkrywa prawdę o swojej tożsamości i dokonanych czynach, jego życie ulega całkowitemu zniszczeniu. Edyp jest symbolem człowieka walczącego z nieuchronnym przeznaczeniem, a jego tragedia również podkreśla, że działania człowieka mają swoje konsekwencje. Pomimo jego prób uniknięcia przeznaczenia, popełnione decyzje przyczyniają się do spełnienia przepowiedni.

Podsumowanie analizy

Zarówno w „Makbecie” Szekspira, jak i w „Królu Edypie” Sofoklesa, można dostrzec uniwersalne dylematy dotyczące wolnej woli i przeznaczenia. Szekspir i Sofokles przedstawiają bohaterów, którzy stają przed dramatycznymi wyborami, kształtującymi ich losy. W obu utworach przepowiednie są jedynie katalizatorami, które uruchamiają procesy decyzyjne bohaterów. Ostatecznie to ich własne działania i decyzje prowadzą do nieuchronnych konsekwencji.

„Makbet” ukazuje, jak destrukcyjne mogą być ambicje nieograniczone moralnością, a tragedia Edypa przypomina o naturze człowieka w walce z przeznaczeniem. Oba te dzieła literackie podkreślają, że mimo istnienia przepowiedni, to indywidualne decyzje bohaterów mają kluczowe znaczenie. Człowiek posiada możliwość wyboru i to jego działania ostatecznie kształtują bieg wydarzeń.

Zakończenie

Analiza tych dwóch dramatów prowadzi do wniosku, że Szekspir i Sofokles sugerują złożoną relację między wolną wolą a przeznaczeniem. Chociaż pewne elementy mogą wydawać się nieuniknione, to jednak decyzje bohaterów mają decydujący wpływ na losy ich samych i innych postaci. „Makbet” i „Król Edyp” ukazują, że o ile człowiek może nie mieć kontroli nad wszystkim, to jego czyny, podejmowane z pełną świadomością ich konsekwencji, mają kluczowe znaczenie w kształtowaniu jego losu. Tym samym, podkreślają one znaczenie odpowiedzialności za własne działania jako czynnika determinującego kierunek, w jakim potoczy się życie.