„Kazania sejmowe” Piotra Skargi jako przykład publicystycznych traktatów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.03.2024 o 17:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Początek XVII wieku był okresem, w którym Rzeczpospolita Obojga Narodów, mimo swoich rozległych granic i pozornej potęgi, zmagała się z wewnętrznymi problemami, które podsycały kryzys państwa. To właśnie w takich realiach żył i tworzył Piotr Skarga, wybitny kaznodzieja i pisarz, który stał się jednym z najważniejszych moralistów swoich czasów. Jego "Kazania sejmowe", które powstały w 1597 roku, są do dziś uznawane za jedno z najważniejszych i najbardziej wpływowych dzieł publicystycznych dawnej Polski.

Sytuacja polityczna, z jaką zmagano się w ówczesnej Rzeczypospolitej, nie była łatwa. Skarga, będący nadwornym kaznodzieją na dworze Zygmunta III Wazy, miał niepowtarzalną okazję obserwować z bliska, jak nierówności społeczne, słabość królewskiej władzy i sejmikowe przewlekanie wpływają na stan państwa. Zebrał swoje przemyślenia w postaci ośmiu kazań, które choć nie zostały wygłoszone podczas sejmu, zdobyły duże znaczenie jako tekst literacki.

Forma Kazań, jako zbiorów niewygłoszonych oracji, nie była przypadkowa. Skarga ewoluował gatunek kazania, nadając mu głębi literackiej i wydźwięku społecznego. Nie ograniczał się jedynie do religijnych dydaktyzmów, ale urzeczywistnił kaznodziejskie nauczanie w kontekście realnych zagadnień politycznych i społecznych swoich czasów.

Język i styl Kazań są żywe i pełne barw, co dla literatury, a zwłaszcza publicystyki tego okresu, jest cechą charakterystyczną. Skarga potrafił w sposób dosadny, a zarazem pełen metafor i alegorii, odzwierciedlać problemy narodu i państwa. Stosowane przez niego perswazje retoryczne miały uświadomić słuchaczom głębokość kryzysu i zachęcić ich do działań reformujących.

Skarga diagnozował "choroby" Rzeczypospolitej, przedstawiając je jako grzechy wymagające pokuty i lekarstwa. Mówił o nieżyczliwości i chciwości wpływowych magnatów, o niezgodach i rozterkach między sąsiadami, co zilustrował anegdotą o rozbitym okręcie jako metaforą państwa, w którym wszystko się kruszy z powodu braku współdziałania między różnymi stanami. Wskazywał na konieczność powrotu do wartości chrześcijańskich jako fundamentu moralności i prawodawstwa, krytykował tolerancję wyznaniową – nie z powodu jej istoty, lecz skutków, jakie przynosiła w realiach konfederacji warszawskiej. Ocenił negatywnie osłabienie władzy królewskiej oraz przepisy prawne, które uważał za niesprawiedliwe. Wskazywał także na osobiste grzechy i złości, podkreślając moralny i etyczny upadek społeczeństwa.

Kazania miały na celu nie tylko pouczać, ale także przekonać posłów i senatorów do przemian. Skarga używał emocjonalnych argumentów, próbując w ten sposób wpłynąć na decyzje polityczne ówczesnych elit.

Odbiór Kazań w czasach Skargi był różny – od zachwytu po krytycyzm. Niektórzy widzieli w nich prorocki głos ostrzegający przed upadkiem państwa, inni – zbyt ostry atak na ustanowione porządki. Długofalowo, Kazania miały znaczący wpływ nie tylko na literaturę, ale także na kształtowanie świadomości narodowej Polaków. Skarga przewidywał nieuniknione skutki ignorowania problemów, a historia pokazała, jak trafne były jego obawy.

Zamykając rozważania, warto zauważyć aktualność myśli Skargi. Problemy, które poruszał, wciąż są obecne, choć występują pod innymi postaciami. Kazania jako traktaty publicystyczne spełniają rolę dzwoniących w czasach kryzysu dzwonów alarmowych, wzywających do zastanowienia i przewartościowania pewnych postaw. Skarga w mistrzowski sposób integrował aspekty religijne z politycznymi, prezentując przekonujący obraz stanu rzeczy i konieczności jego naprawy. W kontekście współczesności, sposoby perswazji stosowane przez Skargę mogą się wydawać archaiczne, ale z pewnością zachęcają do głębszej refleksji nad kondycją moralną i polityczną naszego społeczeństwa. Ostatecznie, Kazania pozostają jednym z najjaśniejszych świadectw polskiej literatury publicystycznej, której moc oddziaływania wciąż rezonuje wśród licznych pokoleń czytelników.