Rozważania na tle utworów Marii Konopnickiej: czuły stosunek do człowieka w nieczułych czasach

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.03.2024 o 10:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

W epoce pozytywizmu, która w historii literatury i kultury Polski była czasem nadzwyczajnym, związana z postępem technicznym, naukowym i gospodarczym, krzewiono przede wszystkim pracę organiczną, wiarę w moc edukacji i poprawę sytuacji materialnej społeczeństwa. Były to czasy „niejako nieczułe”, skoncentrowane na rozwoju, ale i przełomowe z punktu widzenia zmian społecznych i ideowych. W tym technokratycznym zamęcie nie brakowało jednak głosów, które w sposób szczególny zwracały uwagę na człowieka i jego potrzeby. Jednym z takich głosów była Maria Konopnicka – wybitna postać literatury pozytywizmu, której twórczość naznaczona była głębokim humanizmem.

Maria Konopnicka, jako prekursorka tematyki społecznej, w niemałej części swojej twórczości uwypukliła problematykę chłopską i nierówności społeczne. W jej licznych utworach literackich odnaleźć możemy motywy związane z biedą, niesprawiedliwością, ale też motywy nadziei oraz głębokiej wiary w ludzkie dobro.

Analiza wybranych utworów Konopnickiej pozwala na głębsze zrozumienie społecznej rzeczywistości, z jaką przyszło jej się mierzyć. "Wolny najmita" pokazuje tragiczny los chłopa uwłaszczonego, dla którego wolność okazuje się złudna. Bez ziemi, środków do życia, staje się symbolem zmagań z niesprawiedliwym ładem społecznym. Ironia, jakiej używa Konopnicka, ma na celu zobrazowanie głębokiej przepaści pomiędzy idealem a rzeczywistością. W utworze "Na fujarce" stylizacja na pieśń ludową zdaje się podkreślać jedność z bohaterami utworu, ich ból i zawołanie o sprawiedliwość. Naturę, która jest obecna w tym utworze, można interpretować jako element budujący atmosferę, wpływającą na emocje czytelnika, ale i jako metaforę losu chłopów.

Skomplikowane dylematy życiowe polskich chłopów ukazuje również utwór "...Idziem do ciebie...", gdzie motyw emigracji dla chleba pokazuje rozdarcie pomiędzy pragnieniem godnego życia a koniecznością opuszczenia ojczyzny. Wiara w niezłomność narodowego ducha jest tu wyraźnie zaznaczone jako czynnik umacniający tożsamość.

Konopnicka nie ogranicza się jednak do problematyki chłopskiej. W utworze "A jak poszedł król na wojnę" zaznacza los prostego żołnierza, często zapomniany przez historię. "Mendel Gdański" to z kolei mocne świadectwo obrony wartości tolerancji wobec Żydów, ukazujące zagadnienie nienawiści i przemocy antysemickiej. Konopnicka apeluje tu o przeciwdziałanie antysemityzmowi. W "Miłosierdziu gminy" krytykuje fałszywą filantropię, pokazując mechanizmy społecznej obojętności.

W obronie chłopów i mniejszości, Konopnicka staje się głosem wypowiadającym się przeciw niesprawiedliwości. Rozumienie przez nią pozytywistycznych idei pracy u podstaw oraz roli literatury w budzeniu empatii i działania społecznego podkreśla uniwersalną wartość jej dzieł.

Podsumowując, Maria Konopnicka w literaturze pozytywizmu odgrywa rolę nie tylko obserwatora, ale także obrończyni marginalizowanych grup społecznych. Refleksja nad aktualnością problemów poruszanych przez Konopnicką, wskazuje na to, iż utwory pisarki, mimo upływu lat, nie straciły na swojej wartości. Konopnicka przypomina o znaczeniu empatii i współczucia w życiu społecznym, wskazując tym samym na uniwersalny wymiar literatury jako narzędzia zrozumienia i zmiany. Jej społecznie zaangażowana twórczość potwierdza, iż w "nieczułych czasach" czuły stosunek do człowieka może budzić nadzieję i prowadzić do społecznych przemian.