Czy inny znaczy gorszy? Analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.04.2024 o 9:33

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Tolerancja, czyli akceptacja i poszanowanie różnic międzyludzkich, odgrywa kluczową rolę w budowaniu zrównoważonego i sprawiedliwego społeczeństwa. Jednak historia ludzkości, podobnie jak historia literatury, obfituje w przykłady nietolerancji, czego skutki często były tragiczne. Problem nietolerancji na tle społecznym, historycznym i literackim jest zatem niezwykle istotny i wciąż aktualny. W niniejszym wypracowaniu zostanie rozważony problem, czy "inny" znaczy zawsze "gorszy", na podstawie wybranych utworów literackich z różnych epok.

W historii pojęcia tolerancji/nietolerancji widoczne są znaczące oscylacje. Od antycznych filozofów, poprzez średniowieczne konflikty religijne, po nowożytne rewolucje i walki o prawa obywatelskie - idea tolerancji ewoluowała, jednak problem nietolerancji pozostawał niestety konstantą.

"W Mendlu Gdańskim" Marii Konopnickiej przedstawiony został problem antysemityzmu w społeczeństwie polskim pod koniec XIX wieku. Mendel, jako Żyd, spotyka się z ostracyzmem ze strony większości polskiego społeczeństwa. Utwór ukazuje, jak destrukcyjne skutki dla jednostki może mieć brak poszanowania dla inności wyrażający się w bezpodstawnym ostracyzmie i przemocy.

Literatura obozowa i dotycząca Holocaustu z XX wieku, tak jak "Pożegnanie z Marią" Tadeusza Borowskiego czy "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, ukazuje skrajne przejawy nienawiści i nietolerancji. Świat obozowy to przestrzeń negacji jakiejkolwiek wartości ludzkiej, gdzie "inność" jest powodem do eksterminacji. Prace te wstrząsająco obnażają konsekwencje dehumanizacji i mechanizmy, które doprowadziły do jednej z największych tragedii w historii ludzkości.

W "Krzyżakach" Henryka Sienkiewicza natrafiamy na przykłady religijnej nietolerancji, głównie ze strony zakonników wobec Polaków. Przemożna wrogość zakorzeniona w fanatycznej wierze doprowadza do brutalnych konfliktów, stanowiąc niewesoły przykład, jak łatwo wartości religijne mogą być instrumentalizowane do podżegania nienawiści.

"Syzyfowe prace" Stefana Żeromskiego zwracają uwagę na problem rusyfikacji, będącej formą narodowej nietolerancji. Losy młodych Polaków pod zaborami, zmuszanych do zaparcia się własnej tożsamości i języka, pokazują wręcz fizyczne i psychiczne skutki polityki wynaradawiania.

Nietolerancja może przybierać różne oblicza - od rasizmu i antysemityzmu, przez polityczne represje, po strach i niechęć wobec tego, co nieznane. Niezależnie od formy, konsekwencje są często podobne: psychologiczne traumy dla ofiar, erozja spójności społecznej i długotrwałe rany historyczne.

Aby zmierzyć się z tym problemem, niezbędna jest edukacja i wychowanie w duchu tolerancji. Literatura, jak pokazują przedstawione przykłady, może odegrać w tym procesie ważną rolę, dostarczając refleksji nad konsekwencjami nietolerancji i znaczeniem poszanowania inności.

Podsumowując, rozważając problem, czy "inny" znaczy "gorszy", nie można ograniczać się do prostych odpowiedzi. Literatura z różnych epok pokazuje, iż nietolerancja i brak akceptacji dla "inności" prowadzi do dehumanizacji i tragedii. Tym samym, jedną z największych zalet literatury jest jej zdolność do budowania mostów między ludźmi różnymi od siebie, do pokazywania, że "inny" nie znaczy "gorszy", a często nawet "lepszy" – pod warunkiem, że potrafimy dostrzec w "inności" wartość i to, co może nas wzbogacić.