Czy powieść „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej może być jeszcze atrakcyjna dla współczesnego czytelnika?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.03.2024 o 14:42

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

W obliczu przemian cywilizacyjnych i kulturnych współczesności często zastanawiamy się, które dzieła literackie przetrwały próbę czasu i nadal mogą być atrakcyjne dla czytelników. "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, jedna z głównych powieści epoki pozytywizmu, poddawana jest analizie pod kątem ewentualnego anachronizmu. Ten termin odnosi się do zjawisk lub elementów, które wydają się niepasujące do epoki, w której występują, a w literaturze anachroniczność może wynikać z zawartych w utworze przestarzałych realiów, światopoglądów lub wartości społecznych.

Powieść ukazuje realia społeczne i technologiczne XIX wieku, światopogląd postaci, odmienne wzorce pracy i patriotyzm pokoleniowy. Te aspekty, z jednej strony, mogą zdawać się nieaktualne dla dzisiejszego czytelnika, ale z drugiej warto zastanowić się nad ich potencjalną uniwersalnością. Przyjrzyjmy się więc bliżej, jak "Nad Niemnem" wypada w perspektywie współczesnej.

W powieści Orzeszkowej praca pełni kluczową rolę. Jej wartościowanie, przede wszystkim w sferze pracy fizycznej, której etos był wyjątkowo wysoko ceniony w dobie pozytywizmu, obecnie może wydawać się nieco nie na miejscu. Rozwój technologiczny sprawił, że postrzeganie pracy ewoluowało. Kiedyś praca fizyczna była symbolem oddania dla narodu, dziś globalna świadomość i cyfryzacja zmieniły perspektywę na bardziej intelektualne i rozproszone społecznie dziedziny aktywności.

Mimo że epoka pozytywizmu kładła duży nacisk na edukację, to jednak sposób jej przedstawienia w powieści — jako drogi do oświecenia i postępu — może wydawać się już nieaktualny. Jednakże, niezmienna pozostaje wartość nauki i wysiłku intelektualnego, która w "Nad Niemnem" jest nadal aktualna, nawet jeśli zmieniły się metody i cele edukacji. Odpowiednik tego dążenia do wiedzy znajdujemy w postępującej erze informacyjnej, gdzie edukacja stała się bardziej dostępna i zróżnicowana.

W kwestii patriotyzmu Orzeszkowa porusza temat głęboko zakorzeniony w polskiej tożsamości. Choć formy wyrazu uczuć patriotycznych znacząco się zmieniły, to przywiązanie do ojczyzny, ziemi oraz pamięć historyczna wciąż są ważne dla współczesnego społeczeństwa. Tęsknota za wolnością i niezależnością, którą wyraża Jan Bohatyrowicz, jest uniwersalnym przeżyciem.

Postawy moralne i emocjonalne w książce Orzeszkowej również można uznać za ponadczasowe. Przedstawienie miłości, jako siły zdolnej przekraczać granice społeczne i osobiste, oraz kwestia mezaliansu mogą być równie dobrze odczytywane przez dzisiejszych czytelników. Chociaż idealizacja świata przedstawionego i niektóre utopijne aspekty mogą budzić zastrzeżenia, to jednak przesłanie miłości i moralności zachowuje swoją ważność.

Podsumowując, "Nad Niemnem" mieści w sobie elementy zarówno anachroniczne, jak i uniwersalne. Różnice między wartościami epoki pozytywizmu a obecnymi tendencjami są zauważalne, jednak nie przekreślają one aktualności przekazu powieści. Klasyczna literatura, mimo konkurencji ze strony mediów cyfrowych, filmu czy gier komputerowych, nadal posiada wiele atutów, takich jak bogactwo języka oraz zdolność do ukazywania głębi ludzkich emocji i motywacji.

Warte zrozumienia są historie i tradycje przekazywane przez literaturę, gdyż współczesny człowiek wciąż poszukuje korzeni swojej tożsamości, a lektura klasyki pozwala na głębsze zrozumienie teraźniejszości poprzez refleksję nad przeszłością. "Nad Niemnem" wciąż może przemawiać do współczesnego czytelnika, dostarczając mu nie tylko wiedzy o minionych czasach, ale także uniwersalnych refleksji nad ludzką naturą. Na pytanie, czy powieść jest żywa czy anachroniczna, odpowiedź wydaje się nietrywialna: dzieło Orzeszkowej jest dokładnie tak żywe, jak żywa jest potrzeba zrozumienia nas samych w kontekście historii i współczesności.