Jakie kryteria oceny wartości człowieka proponuje Eliza Orzeszkowa w powieści „Nad Niemnem”?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.07.2024 o 10:25

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.07.2024 o 9:37

Eliza Orzeszkowa, jedna z czołowych postaci polskiego pozytywizmu, w swej znanej powieści "Nad Niemnem" przedstawiła bogaty obraz społeczeństwa XIX-wiecznej Litwy. Powieść rozgrywa się w realiach czasu powstania styczniowego i jego upadku, na tle malowniczych pejzaży nadniemeńskich. Główne założenia powieści zgodnie z duchem pozytywizmu kładą nacisk na pracę u podstaw i założenia pracy organicznej.

Powieść ukazuje życie wielu bohaterów, zarówno tych należących do warstwy szlacheckiej, jak i prostych chłopów. Orzeszkowa starała się przedstawiać różne postawy życiowe, aby pokazać, jakie wartości uważa za najważniejsze w ocenie człowieka. Centralnym pytaniem, które wyłania się z lektury powieści, jest: "Jakie kryteria oceny wartości człowieka proponuje Orzeszkowa?"

Jednym z najważniejszych kryteriów oceny wartości człowieka, według Elizy Orzeszkowej, jest kult pracy. Praca jest przedstawiona jako kluczowy element rozwoju osobistego oraz społecznego. Bohaterowie pozytywni, tacy jak Benedykt Korczyński, Justyna Orzelska czy Kirłowa, są ludźmi, dla których praca stanowi sens życia. Benedykt Korczyński, mimo trudnych warunków i licznych przeszkód, nie poddaje się w swoich dążeniach, aby podnieść majątek Korczyna. Jego syn Witold także dzieli te ideały, dążąc do modernizacji i lepszego zorganizowania pracy na roli. Justyna Orzelska, mimo że pochodzi z biednej rodziny, znajduje w pracy możliwość samorealizacji i odnalezienia sensu życia. Kiedy decyduje się na życie z Janem Bohatyrowiczem, z fascynacją angażuje się w obowiązki wiejskie. Praca staje się dla niej nie tylko sposobem na życie, ale i na odzyskanie godności.

Innym kluczowym kryterium w ocenie wartości człowieka jest patriotyzm. W powieści "Nad Niemnem" patriotyzm przejawia się zarówno w pamięci o przodkach, jak i w codziennym zaangażowaniu na rzecz społeczności. Andrzejowa Korczyńska, wdowa po bohaterze powstania styczniowego, codziennie pielęgnuje pamięć o swoim mężu i jego towarzyszach. Symboliczne znaczenie mogiły Jana i Cecylii, założycieli rodu Bohatyrowiczów, podkreśla ich patriotyczne zasługi i upór w dążeniu do celów. Janek Bohatyrowicz, poprzez szacunek do tradycji oraz ciężką pracę, pokazuje, że wartość człowieka mierzy się także jego stosunkiem do historii i społeczeństwa.

Przeciwieństwem pozytywnych bohaterów są postacie negatywne, takie jak Emilia Korczyńska, Bolesław Kirło, Teofil Różyc czy Zygmunt Korczyński. Emilia Korczyńska jest postacią, która unika wszelkich obowiązków, dbając jedynie o swoje wygody. Jej bezczynność jest krytykowana przez Orzeszkową jako przykład egoizmu i wyobcowania. Bolesław Kirło, choć początkowo sprawia wrażenie człowieka towarzyskiego i uprzejmego, w rzeczywistości jest niezdolny do poważnej pracy i unika wszelkich obowiązków. Teofil Różyc, typowy sybaryta, bardziej skupia się na uciechach życia, nie dbając o przyszłość ani własny rozwój. Postawy te, przedstawione przez Orzeszkową, mają na celu ukazanie, że bezczynność, egoizm i materializm prowadzą do moralnego rozkładu jednostki.

Eliza Orzeszkowa używa technik literackich, takich jak kontrast i symbolika, aby uwydatnić różnice między bohaterami. Przyglądając się zestawieniu Janka Bohatyrowicza i Teofila Różyca, czytelnik dostrzega wyraźne różnice w ich systemach wartości. Janek, reprezentant warstwy chłopskiej, to postać pełna szczerości, pracowitości i oddania tradycji. Jego życie jest zgodne z ideałami pracy organicznej. Teofil Różyc, przeciwnie, jest postacią dekadencką, kierującą się głównie własnym komfortem i przyjemnością. Przykład ten wyraźnie wskazuje, iż Orzeszkowa ocenia ludzi na podstawie ich etyki pracy, stosunku do społeczności oraz wartości moralnych.

Symbolika miejsca, takiego jak mogiła Jana i Cecylii, ma duże znaczenie w ocenie bohaterów. Miejsce to jest symbolem pracy, uporu i wytrwałości, a także świadectwem historycznej walki i poświęcenia dla dobra wspólnego. Upamiętnianie przodków i ich zasług jest przez Orzeszkową uznawane za ważne kryterium oceny wartości człowieka. Troska o pamięć historyczną, kultywowanie tradycji i dzielenie się nią z kolejnymi pokoleniami to według autorki fundamenty, na których buduje się moralność i tożsamość społeczną.

Podział bohaterów na postacie pozytywne i negatywne, a także wyraźne kryteria oceny wartości człowieka, takie jak kult pracy i patriotyzm, są głównymi narzędziami Orzeszkowej w tworzeniu etycznej i społecznej oceny postaci. Przez kontrastowanie postaw i pogłębianie różnic między nimi, autorka ukazuje, które cechy są ważne dla rozwijającego się społeczeństwa.

Podsumowując, w powieści "Nad Niemnem" Eliza Orzeszkowa przedstawia wyraźne kryteria oceny wartości człowieka. Dominująca rola pracy i patriotyzmu jest centralnym elementem wartościowania bohaterów. Bezczynność, egoizm i materializm są wyraźnie potępiane. Przesłanie powieści jest jednoznaczne: wartości moralne i etyczne są fundamentami zdrowego społeczeństwa.

Wnioski końcowe wskazują, że przesłania powieści, mimo że osadzone w kontekście XIX-wiecznej Polski, nadal pozostają aktualne. Praca i patriotyzm wciąż są uważane za fundamentalne wartości w budowaniu tożsamości społeczeństwa. Współczesne społeczeństwo, zmagające się z wyzwaniami globalizacji i materializmu, może czerpać z tych ideałów. Osoby, które szanują tradycję, są oddane pracy i dbają o dobro wspólne, nadal są uważane za wartościowe i godne uznania.

Osobista refleksja nad cechami bohaterów wskazuje, że wiele z postaw propagowanych przez Orzeszkową jest nadal aktualnych. Praca, odpowiedzialność, patriotyzm, szacunek dla przodków oraz gotowość do poświęceń to wartości, które są doceniane zarówno w przeszłości, jak i dziś. W świecie, gdzie materializm często przesłania duchowe i moralne wartości, "Nad Niemnem" przypomina nam o tym, co naprawdę ważne.