Fraszki w różnych epokach

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.04.2024 o 14:35

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Fraszka, skromna forma literacka, małe w formie, lecz wielkie w treści. Rozpoczynając od użytych przez Juliana Tuwima, który nazywał fraszkę "małą rzecz cieszącą oko i umysł", poprzez Staszka Leca podkreślającego jej "zwięzłą, ale trafną formę wyrazu", aż do Mikołaja Reja, który widział w niej "mądrość zaklętą w humorze" – widzimy, jak ogromną rolę odgrywały te krótkie wersy na przestrzeni epok. Niejednokrotnie przemycone pomiędzy wiersze poważne, fraszka pozostawała miejscem na refleksję, humor, a nierzadko krytykę społeczną.

Historia fraszki w literaturze polskiej jest tak długa jak samo pojęcie pisarstwa w naszym kraju. Mając korzenie w średniowieczu, przez renesans, aż po czasy współczesne – fraszka jest żywym świadectwem ewolucji literackich gustów. Niezmiennie jednak przez wszystkie epoki przewija się jej zwięzłość i wyrazistość formy, jakość, która pozwalała przemycić dowcip, ironię, czy głębszą refleksję. Przyjęło się uznawać, że fraszki są z natury lekkie, pełne humoru i zabawy, co rzeczywiście jest jednym z ich najsilniejszych tropów, szczególnie widocznych w twórczości Magdaleny Samozwaniec czy Witolda Gombrowicza. Jednakże, obok nich rosło także bogate dziedzictwo fraszek refleksyjnych, o czym świadczy choćby twórczość ks. Jana Twardowskiego.

Warto podkreślić, że fraszka nie jest gatunkiem zamkniętym na nowości – świadczą o tym chociażby nowoczesne podejścia do fraszki, które widzimy u Wisławy Szymborskiej. Jej fraszki, pełne metaforycznego znaczenia oraz sporej dawki dowcipu, pokazują, jak rozległa może być tematyka fraszki, tocząca się od najbardziej przyziemnych spraw do filozoficznych przemyśleń o naturze ludzkiego istnienia.

Mówiąc o fraszce, nie sposób pominąć jej "ojców" – takich postaci jak Mikołaj Rej czy Jan Kochanowski. Obaj przyczynili się do ukonstytuowania polskiej tradycji fraszkowej, choć każdy podchodził do tej formy w inny sposób. Kochanowski, pełen refleksji nad życiem, jego ułomnościami i pięknem, w fraszce znalazł miejsce na przedstawienie zarówno swojej erudycji jak i dowcipu. Mikołaj Rej zaś, pokazując życie codzienne w jego różnych odsłonach, dowiódł, że fraszka może być równie znaczącym elementem literatury co epopeja. W tym kontekście, warto zwrócić uwagę na kontrastujące ujęcia tematu młodości u Kochanowskiego i późniejszego fraszkopisarza, Sztaudyngera - gdzie Kochanowski skłania się ku poważnej refleksji, tam Sztaudynger bawi się słowem, demonstrując ewolucję gatunku.

Wnioski, które można wyciągnąć z historii fraszki w polskiej literaturze są jednoznaczne: fraszka, mimo swojej zwięzłości, potrafi być niezwykle elastyczna, dostosowując się do zmieniających się czasów i gustów odbiorców. Jej stała obecność na kartach dzieł literackich świadczy o niegasnącej popularności i potencjale do przekazywania głębokich myśli w możliwie skondensowanej formie. Fraszka, dzięki swojej dostępności, ma szansę w niebanalny sposób kształtować wrażliwość estetyczną oraz edukować literacko, co czyni ją nieocenionym skarbem w skarbnicy narodowej kultury.

Refleksja nad osobistym doświadczeniem z fraszkami i ich potencjałem w przyszłości tylko utwierdza mnie w przekonaniu, że fraszka, niezależnie od epoki, stylu, czy poruszanych tematów, zawsze pozostaje fraszką – małą rzecz wielkiej mocy. To, co przyszłość przyniesie temu skromnemu gatunkowi literackiemu, zależy w dużym stopniu od nas, odbiorców. Jedno jest pewne - fraszka ma przed sobą jasną przyszłość i niewątpliwie będzie nadal towarzyszyła kolejnym pokoleniom czytelników, zachęcając do refleksji, śmiechu i może nawet zmiany perspektywy na otaczającą nas rzeczywistość.