Koncepcje życia w dwóch tekstach polskiej odrodzeniowej literatury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.04.2024 o 8:43

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Renesans, jako przełomowa epoka w kulturze europejskiej, przyniósł ze sobą liczącą się zmianę w postrzeganiu człowieka i jego doczesności. Z duchowego zamknięcia epoki średniowiecznej, gdzie życie ziemskie traktowano jako jedynie przedsionek wieczności, przeszliśmy do okresu odnowy, gdzie na pierwszym planie znalazła się jednostka z jej pasjami, potrzebami i dążeniami. W literaturze polskiej odrodzenia znajdziemy różnorodne koncepcje życia, od teistycznych po humanistyczne, które ukazują rozwój myśli i artystycznych form wyrazu. Do najważniejszych przedstawicieli tej epoki należą Jan Kochanowski i Mikołaj Rej, których twórczość pełni funkcje zarówno poznawcze jak i dydaktyczne. Przyjrzymy się bliżej dwóm tekstom – "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" Jana Kochanowskiego i dziełu "Żywot człowieka poczciwego" Mikołaja Reja – aby zobaczyć, jak przedstawiali oni koncepcje życia.

"Pieśń świętojańska o Sobótce" Jana Kochanowskiego jest utworem bogatym w bukoliczne opisy i ciepło przywołującym idylliczny obraz wiejskiego życia. Kochanowski promuje w nim życie zgodne z naturą, pełne pracy, ale i odpoczynku na łonie niezmąconej cywilizacją przyrody. W życiu wiejskim poeta widzi gwarancję stabilności i spokoju. Praca, zwłaszcza ta związana z rolnictwem i hodowlą, staje się źródłem satysfakcji, nie tylko materialnej, ale również duchowej – kontakt z ziemią, z jej rytmami i prawami, zapewnia równowagę psychiczną, która przekłada się na uczciwość i pobożność. W przeciwieństwie do tego, życie mieszczańskie i dworskie, a także życie żeglarza, wiąże się z ryzykiem, próżnością i niepewnością, które są wrogiem spokojnego życia. Wiersz Kochanowskiego jest także afirmacją wartości moralnych i etycznych, zaczerpniętych ze starożytnej filozofii oraz chrześcijaństwa.

Z kolei "Żywot człowieka poczciwego" Mikołaja Reja stanowi przewodnik po życiu idealnego szlachcica ziemskiego, który w pełni angażuje się w życie społeczne i obywatelskie swego czasu. Swoje rady i przemyślenia Rej adresuje do osób pragnących kształtować swoją moralność i ogłady na wzór szlachecki. Prezentuje portret dojrzałego człowieka, który swoją szlachetnością oraz zaangażowaniem w sprawy ojczyzny definiuje godność osobistą. Rej satyryzuje uczonymi słowy pretensjonalność oraz naśladowanie obcych obyczajów, głosząc szacunek dla natury i prostoty egzystencji. W jego filozofii życiowej zarysowuje się mieszanka stoickiego pogodzenia się z losem, epikurejskiego dążenia do przyjemności i szczęścia, a także radykalnego podejścia do wyzwań stojących na drodze do spełnienia. "Żywot człowieka poczciwego" można także odczytać jako częściową autobiografię pisarza, dzięki czemu staje się ona wartościowym źródłem poznania życiowej filozofii Reja.

Porównując oba teksty, można zauważyć, że chociaż obaj autorzy kładą nacisk na życie zgodne z naturą i znaczenie pracy oraz rodziny, to jednak różnią się w podejściu do życiowych przyjemności i innych aspektów egzystencji. Kochanowski wydaje się bardziej zachwycony prostotą życia wiejskiego i bezpośrednim kontaktem z przyrodą, podczas gdy Rej skupia się na życiu społecznym i obowiązkach wynikających z pozycji szlachcica.

Podsumowując, oba teksty, choć odmienne, są istotne dla zrozumienia renesansowego myślenia o człowieku i jego miejscu w świecie, przyczyniając się do kształtowania polskiej literatury i kultury tamtego okresu. Prezentują różnorodność projektów życiowych – od spokojnego życia wiejskiego Kochanowskiego do życia pełnego obowiązków szlacheckiego Reja. Patrząc z perspektywy czasu, widzimy, jak te dwie koncepcje życia, zaproponowane przez wielkich autorów renesansu, stały się częścią naszego dziedzictwa kulturowego i przyczyniają się do ciągłej refleksji nad współczesnym społeczeństwem.