Kreacje bohatera literackiego w literaturze oświecenia i pozytywizmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.03.2024 o 17:08

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Bohater literacki stanowi kluczowy element konstrukcji świata przedstawionego, pełniąc różnorodne funkcje w literackiej narracji. W epice i dramacie bohater jest swego rodzaju pośrednikiem między autorem a odbiorcą – to poprzez jego losy, wybory i charakter prezentowane są mniej lub bardziej subtelne przesłania dzieła. Kreacja bohatera literackiego przeżywała transformację na przestrzeni wieków, a w klasycznych koncepcjach – od poetyki Arystotelesa, przez traktaty o sztuce poetyckiej, jak ten autorstwa Sarbiewskiego w renesansie, aż po nowożytne postrzeganie postaci literackiej – podkreślano różne aspekty jego natury.

Analiza kreacji bohaterów literackich w dwóch ważnych dla polskiej literatury epokach – oświeceniu i pozytywizmie – ukazuje zasadnicze zmiany w sposobie przedstawiania i funkcjonowania postaci w literaturze, które były odzwierciedleniem zmian społeczno-kulturowych zachodzących w czasach tych epok.

Oświecenie przyniosło ze sobą nowe idee i wartości, które wiązały się ze zmianą roli stereotypu w kreacji bohaterów literackich. W "Monitorze" i małych formach prozy ukształtowały się postacie-stereotypy, jak fircyk, Sarmata czy dobry obywatel, pełniące funkcję satyrycznego zwierciadła rzeczywistości. Postacie drugoplanowe często służyły za wyraz tradycji lub reprezentowały ogólnikowe cechy danego stanu czy zawodu. Znaczące nazwiska, wprowadzane w literaturze tego okresu, często były konwencjonalne i charakterotypowe, opowiadając już same o sobie wiele o danym bohaterze.

W oświeceniowej literaturze bohater często był wzorem osobowym, czemu służyły powieści, panegiryki, komedie, gdzie wzorce szlachcica zdawały się niemal stapiać z bohaterem-stereotypem. Z kolei postaci historyczne przedstawiane były jako exemplum, wzory odwagi, patriotyzmu i innych cnót narodowych, co widać w esejach i powiastkach publikowanych w "Monitorze".

Pozytywizm przyniósł ze sobą zmianę optyki – od barokowego i szlacheckiego indywidualizmu do postaci ludowych. Bohater literacki z tej epoki to często przedstawiciel niższych warstw społecznych, którego klęska wynikała z uwarunkowań społecznych. Losy literackich bohaterów, pokazujące biedę, cierpienie i problemy klasy robotniczej, apelowały o empatię i zaangażowanie społeczeństwa. Ważne dzieła pozytywistyczne, jak "Lalka" Bolesława Prusa czy nowelistyka Elizy Orzeszkowej, prezentowały skomplikowane kreacje bohaterów, odzwierciedlając problematykę społeczną.

Porównanie kreacji bohaterów literackich w oświeceniu i pozytywizmie ukazuje ewolucję od postaci-stereotypu do skomplikowanego bohatera-indywiduum, który w realistyczny sposób odzwierciedlał problemy i konflikty swojej epoki. Ta przemiana pokazuje, jak literatura kształtuje wizję społeczeństwa, podkreślając jej wpływ na świadomość społeczną i indywidualną.

Podsumowując, bohaterowie literaccy oświecenia i pozytywizmu to postaci zakorzenione w kulturowych i historycznych kontekstach, odzwierciedlające zmiany społeczno-kulturowe i wizję człowieka swoich czasów. W oświeceniu bohater literacki był służalczy względem pewnych ogólnonarodowych ideałów, podczas gdy w pozytywizmie sięgnął w stronę konkretnych, indywidualnych losów ludzi skrzywdzonych przez historię i społeczeństwo, przez co stał się medium ukazującym problemy społeczne. Zmieniające się kreacje bohaterów literackich stały się ważnym świadectwem transformacji, jakie zachodziły wewnątrz społeczeństw, a także narzędziem wywierającym wpływ na zmieniających się czytelników.