Oświecenie epoką kształtowania się dojrzałej państwowości

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.04.2024 o 12:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Oświecenie to okres w historii Europy, który przyniósł ze sobą głębokie zmiany w sposobie myślenia społecznego, kulturowego i politycznego. Trwając od XVII do XIX wieku, była to era, która zwiastowała kres wieków średnich, otwierając nowy rozdział w rozwoju cywilizacji zachodniej. Polska, chociaż w nieco innym kontekście niż większość krajów Europy Zachodniej, również znalazła się w zasięgu wpływów tej epoki. Cel niniejszej pracy to ukazanie, jak idee Oświecenia przyczyniły się do kształtowania się dojrzałej państwowości, przyjmując na przykładzie Polski.

Podstawą epoki Oświecenia był racjonalizm, którego założenia zapoczątkowane zostały przez Kartezjusza, mówiące, iż jedynie przez rozum ludzie są w stanie zrozumieć świat. Dodatkowo pojęcie empiryzmu wprowadzone przez Franciszka Bacona, podkreślające znaczenie doświadczenia i obserwacji w poznawaniu prawdy, oraz sensualizm Johna Locke’a, wskazujący na rolę zmysłów w procesie poznawania, także miały znaczący wpływ. Utylitaryzm i humanitaryzm, mające na względzie dążenie do szczęścia wszystkich obywateli i poprawy ich losu, uzupełniły filozoficzną podstawę Oświecenia, kierując także uwagę na potrzebę reform społeczno-politycznych.

W kontekście Polski, przed erą Oświecenia, kraj znajdował się w stanie głębokiego kryzysu, z zagrożeniem utraty suwerenności. Wobec tego tło, różnice między Oświeceniem w Polsce a Europie Zachodniej były wyraźne, głównie ze względu na różne wyzwania społeczno-polityczne. Kluczową rolę w budowaniu świadomości społecznej i politycznej odgrywała literatura i publicystyka. Ignacy Krasicki, poprzez bajki i satyry, krytykował wady społeczne, Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj swoją publicystyką polityczną nawoływali do reform i odnowy państwa, a Julian Ursyn Niemcewicz w "Powrocie posła" ukazał obraz walki o zmiany w Rzeczypospolitej.

Reformy inspirowane ideami Oświecenia znalazły odzwierciedlenie m.in. w założeniu Komisji Edukacji Narodowej, co podkreślało znaczenie edukacji. Zmiany ustrojowe krytykujące liberum veto czy wolną elekcję, dążyły do reformowania państwa. Proces uwłaszczenia chłopów oraz rozszerzenia praw dla mieszczan, wspierał koncepcję budowania społeczeństwa obywatelskiego.

Kulminacją tych dążeń było uchwalenie Konstytucji 3 Maja, pierwszej w Europie i drugiej na świecie nowoczesnej konstytucji. Jej postanowienia miały zmienić strukturę i funkcjonowanie państwa Polskiego, zbliżając je do ideału dojrzałej państwowości. Jednakże ze względu na sprzeciw zewnętrznych mocarstw oraz wewnętrznych frakcji magnackich, konstytucja szybko przestała obowiązywać, co przyczyniło się do rozbiorów Polski.

Pomimo tych przeciwności, długofalowe wpływy Oświecenia na kształtowanie się państwowości w Polsce były nie do przecenienia. Dziedzictwo tej epoki, w postaci idei wolności, równości, i braterstwa, zainspirowało kolejne pokolenia Polaków do dążeń niepodległościowych. Role wykształconego społeczeństwa w odzyskaniu i budowaniu niepodległego państwa były kluczowe, przy czym oświeceniowe idee stały się fundamentem dla nowoczesnej demokracji i praw obywatelskich.

Podsumowując, Oświecenie odegrało zasadniczą rolę w kształtowaniu się dojrzałej państwowości w Polsce, wprowadzając idee, które przez dziesięciolecia inspirowały zmiany społeczne i polityczne. Refleksja nad aktualnością idei Oświecenia w kontekście współczesnych wyzwań jest zarówno świadectwem ich trwałości, jak i znakiem, iż proces budowania dojrzałego państwa jest ciągłym zadaniem dla jego obywateli.