Ramy czasowe oświecenia w Polsce i w Europie oraz tło polityczno-społeczne polskiego oświecenia. Wyjaśnienie pojęć: racjonalizm, empiryzm, sensualizm, ateizm, deizm, utylitaryzm, humanitaryzm, libertynizm. Charakterystyka kierunków artystycznych.

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 13:19

Okres oświecenia w Europie datuje się na początek XVIII wieku i trwa do końca wieku, a niekiedy do początku XIX wieku. W Polsce oświecenie pojawiło się nieco później, na przełomie lat 30. i 40. XVIII wieku, a swoje apogeum osiągnęło w drugiej połowie tego stulecia, kończąc się w latach 20. XIX wieku. Główne idee oświecenia w Polsce rozwijały się w trudnym kontekście politycznym i społecznym.

Polska w okresie oświecenia była krajem poważnie zagrożonym politycznie. Rzeczpospolita Obojga Narodów mierzyła się z wewnętrznymi sporami szlacheckimi oraz presją zewnętrzną ze strony mocarstw, takich jak Rosja, Prusy i Austria. Kulminacją tych problemów były rozbiory Polski, które rozpoczęły się w 1772 roku i zakończyły w 1795 roku. Społeczeństwo polskie przechodziło w tym czasie dynamiczne zmiany. Szlachta stopniowo traciła swoje przywileje, a na scenie politycznej zaczęło pojawiać się nowe mieszczaństwo. Narastająca potrzeba reform doprowadziła do uchwalenia Konstytucji 3 maja w 1791 roku, jednego z najbardziej znaczących dzieł epoki oświecenia w Polsce.

Oświecenie było czasem dominacji rozumu i nauki. Wpływy filozoficzne tego okresu były różnorodne, a niektóre z kluczowych pojęć to:

- Racjonalizm: doktryna zakładająca, że rozum ludzki jest głównym źródłem wiedzy i narzędziem poznania świata. - Empiryzm: filozofia, według której wiedza pochodzi przede wszystkim z doświadczenia zmysłowego. - Sensualizm: odmiana empiryzmu podkreślająca rolę zmysłów w procesie poznawania rzeczywistości. - Ateizm: przekonanie o nieistnieniu boga lub bogów. - Deizm: pogląd uznający istnienie Boga jako stwórcy świata, który nie ingeruje w jego dalsze funkcjonowanie. - Utylitaryzm: teoria etyczna postulująca, że działania są moralnie dobre, jeśli przynoszą największe szczęście dla największej liczby ludzi. - Humanitaryzm: postawa charakteryzująca się miłością do człowieka, stawająca na pierwszym miejscu jego godność i dobro. - Libertynizm: filozofia życia opierająca się na swobodzie obyczajowej i odrzuceniu norm społeczeństwa i religii.

W sztuce oświecenie wykształciło kilka kierunków, w tym:

- Klasycyzm: styl artystyczny, który czerpał wzorce z estetyki antycznej Grecji i Rzymu; charakteryzował się harmonią, prostotą i symetrią. - Sentymentalizm: kierunek literacki i artystyczny przeciwstawiający się klasycyzmowi, kładący nacisk na emocje, subiektywizm i wyobraźnię.

"Hymn do miłości ojczyzny" autorstwa Ignacego Krasickiego to utwór wyrażający głęboki patriotyzm oraz hołd dla wartości obowiązku wobec ojczyzny. Krasicki w swoim hymnie podkreśla, że prawdziwa miłość do ojczyzny to nie tylko uczucie, ale również gotowość do poświęcenia i pracy na jej rzecz. Autor idealizuje pojęcie ojczyzny, przedstawia ją jako świętą wartość, dla której warto oddać życie.

Satyra to gatunek literacki o charakterze dydaktycznym, w którym poprzez humor, ironię, przesadę oraz krytykę piętnuje się ułomności ludzkie, wady społeczności i politycznych instytucji. Do cech gatunkowych satyry należą: komizm, dydaktyzm, krytycyzm oraz forma literacka aluzji i metafor.

W satyrze "Pijaństwo" Krasicki przedstawia społeczny problem nadmiernego spożywania alkoholu wśród szlachty. Opisuje zgubne skutki pijaństwa, które prowadzi do degradacji moralnej i społecznej. Autor krytykuje bezmyślność i brak odpowiedzialności, z jednoczesnym wyrażeniem nadziei na poprawę poprzez rozum i samodyscyplinę.

Z kolei satyra "Do króla" jest wyrazem krytyki wobec królewskiej polityki oraz rządów absolutystycznych. Krasicki ostrożnie balansując ironią, przedstawia absurdy dworskich intryg oraz błędnych decyzji politycznych, podkreślając potrzebę reform i postępu.

Utwory Franciszka Karpińskiego również są ważnym elementem literatury oświeceniowej. "Do Justyny. Tęskność na wiosnę" to liryczny wiersz wyrażający tęsknotę i miłość do wyidealizowanej ukochanej, przeniknięty naturą budzącej się do życia wiosny. "Przypomnienie dawnej miłości" to refleksyjny utwór o przemijającej młodości i romantycznych wspomnieniach. Natomiast "Pieśń o narodzeniu Pańskim", znana jako kolęda "Bóg się rodzi", łączy motywy religijne z hymnami pochwalnymi, wyrażając radość z narodzin Jezus Chrystusa i podkreślając uniwersalizm jego misji.

Wnioskując, okres oświecenia w Polsce i Europie był czasem dynamicznych przemian politycznych, społecznych i artystycznych. Filozofia tego czasu opierała się na rozumie, doświadczeniu i nauce, a literatura oraz sztuka odzwierciedlały zarówno klasyczne, jak i emocjonalne wartości. Dzieła polskich twórców, takich jak Krasicki i Karpiński, są kluczowe dla zrozumienia i interpretacji tego istotnego okresu w historii.