Portret arystokracji w „Lalce” oraz ziemiaństwa w „Nad Niemnem”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.03.2024 o 10:16

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Literatura pozytywizmu często podejmowała temat klas społecznych i ich wpływu na rzeczywistość. Arystokracja, reprezentująca uprzywilejowaną mniejszość, oraz ziemiaństwo, będące strażnikiem polskiej tradycji i ziemi, to grupy szczególnie często poddawane analizie. W kontekście historycznym, po upadku powstania styczniowego, Polska borykała się z zastoje w rozwoju, a poszczególne grupy społeczne odgrywały różne role w procesie modernizacji. "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, dzieła twórców-epigonów pozytywizmu, przedstawiają owe grupy w świetle pełnym krytycyzmu, co pokazuje ówczesny dyskurs społeczny oraz aspiracje twórcze autorów.

W przekazie obu powieści dostrzegalny jest krytyczny portret arystokracji i ziemiaństwa, które swoimi działaniami i postawami oddziałują negatywnie na rozwój polskiego społeczeństwa. "Lalka" szczegółowo opisuje postaci reprezentujące arystokrację: Izabelę Łęcką traktującą małżeństwo jako transakcję, Tomasza Łęckiego, którego fortuna pochodzi wyłącznie z dziedziczenia, a styl życia charakteryzował się próżnością i ignorowaniem pracy jako wartości. Wynikiem takiego podejścia są bankructwa, brak poczucia odpowiedzialności społecznej, co wpłynęło na pogorszenie sytuacji ekonomicznej nie tylko tej warstwy, ale i całego społeczeństwa.

Ziemiaństwo w "Nad Niemnem" jest przedstawione jako warstwa społeczna pełna kontrastów. Postać Teofila Różyc jako symbol obojętności na los majątku oraz Benedykta Korczyńskiego jako odpowiedzialnego zarządcy ukazuje różnorodność podejść w ramach tej samej klasy. Korczyński, pod wpływem syna Witolda, ewoluuje ku ideom pracy u podstaw i rolnictwa organicznego, co ilustruje potencjał do zmian w tej grupie społecznej. Natomiast Darzecka, pomimo zainteresowania majątkiem, nie angażuje się w jego rozwój, przez co reprezentuje postawę pasywną.

Arystokracja i ziemiaństwo łączy oddzielenie od reszty społeczeństwa, brak zainteresowania losem kraju oraz egoistyczne postawy. Bohaterowie obu powieści nie tylko koncentrują się na własnych prywatach, lecz również wyróżniają się niechęcią do pracy na rzecz ogółu. Powieści te pełnią rolę krytyki społecznej, w której autorzy, poprzez satyrę i ironię, obnażają wady tych postaci, symbolizujących szersze problemy narodowe.

Podjęta przez Prusa i Orzeszkową krytyka przyczyniała się do diagnozy stanu narodu, wskazując na brak zaangażowania dla dobra wspólnego. Zarówno "Lalka" jak i "Nad Niemnem" wyrażają moralny wydźwięk, zobowiązujący wyższe warstwy do pełnienia funkcji społecznych wobec kraju i narodu.

Podsumowując, arystokracja i ziemiaństwo w powieściach Prusa i Orzeszkowej prezentują cechy społeczne i osobiste, które epoka pozytywizmu uznała za szkodliwe dla projektu modernizacji kraju. Refleksja nad ich rolą ukazuje narastającą świadomość społeczną oraz oczekiwania, jakie stawiano przed ówczesnymi elitami. Moralny wydźwięk obu powieści podkreśla obowiązek wyższych warstw społecznych wobec kraju i narodu.

W końcu, pomimo upływu czasu, problemy społeczne i postawy przedstawione w "Lalce" i "Nad Niemnem" znajdują odzwierciedlenie w dzisiejszym społeczeństwie. Nadal toczymy dyskusje o odpowiedzialności społecznej elit, o roli tradycji kontra postępu oraz o znaczeniu pracy dla rozwoju wspólnoty. Dzieła te, choć związane z konkretną epoką, nadal stanowią wartościowy komentarz w odniesieniu do aktualnych wyzwań społecznych.