Najważniejsze wzorce osobowe w literaturze średniowiecznej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.03.2024 o 9:44

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Literatura średniowiecza pełna jest wzorców osobowych, które miały służyć jako przykłady do naśladowania i były wyrazem ówczesnych norm społecznych i moralnych. W swojej istocie reflect one ideale chrześcijańskie, często powiązane z rycerskim kodeksem honorowym oraz zacnymi cechami władców i świętością.

Jednym z najwyrazistszych wzorców osobowych średniowiecza jest chrześcijański rycerz, którego doskonały obraz odnajdujemy w "Pieśni o Rolandzie". Roland, bohater eposu, bierze udział w wojnie Karola Wielkiego z Saracenami, będąc par excellence przykładem męstwa i oddania. Jako rycerz jest on przede wszystkim pobożny i lojalny wobec swojej wiary, co znajduje odzwierciedlenie w jego heroicznym zachowaniu podczas bitwy. Wierność wierze ilustrują liczne sceny, w których modli się przed walką czy chwali Boga za udane zmagania. Lojalność Rolanda w porównaniu do Karola Wielkiego jest ilustrowana chociażby w jego nieugiętej postawie, gdy mimo rady opamiętania od Olivier'a, decyduje się na konfrontację z siedmiokrotnie liczniejszym wrogiem, pragnąc wykazać absolutne posłuszeństwo wobec swojego władcy. Roland jest także symbolem odwagi, gotowości do poświęceń, ubrany w zachwycającą zbroję oraz nie wykazujący najmniejszych oznak strachu czy zwątpienia nawet w obliczu nieuchronnej przegranej.

Kolejnym wzorcem jest średniowieczny władca, ukazany z niespotykanym splendorem w "Kronice polskiej" Galla Anonima. Tutaj na pierwszym planie stoi Bolesław Chrobry, którego postać przywołuje wizję monarszego ideału. Jego cnotliwość i szlachetność przeciwstawia się władcom despotycznym, a heroiczny postęp rysowany jest w kontraście do wewnętrznej przyzwoitości i umiarkowania. Przykładem jego męstwa jest przypadek, kiedy samodzielnie stawał na czele swoich rycerzy, co dowodzi, że dla niego również ważne były dzielność rycerska i osobiste prowadzenie poddanych do boju. Pobożność Bolesława objawia się w jego polityce dynastycznej, w działaniach na rzecz Kościoła czy nadanie ostoi chrześcijaństwa - Gniezna - rangi metropolii. Jego łaskawość i dobroduszność mają odbicie w relacji z poddanymi, którzy według kronikarza darzyli swego władcę głębokim szacunkiem.

Świętość jako wzorzec moralny reprezentuje postać świętego Aleksego, której życie cechuje się ascezą bierną i całkowitym wyrzeczeniem się dóbr ziemskich. To życie w skrajnej ubóstwości i pokucie dla zbawienia własnego i innych. Z kolei św. Franciszek z Asyżu, znany ze swojej radosnej ascezy, asymiluje się z miłością do Boga i całego stworzenia, wprowadzając dynamizm do postrzegania wiary. Różni się od Aleksego tym, że jego asceza to świętość aktywna, pełna entuzjazmu żyjąca dla innych, pełna dialogu z przyrodą i ludźmi.

W skrócie, średniowiecze przedstawia rozmaite wzorce, które są dopasowane do różnorakich ścieżek życiowych, od aktywnego uczestnictwa w sprawach politycznych i militarnych, przez sprawowanie zarządzenia państwem i wspieranie Kościoła, mówiąc o wzorcu władcy, aż po oddanie życia w imię Boga i wiary, co reprezentuje wzorzec świętości.

W życiu średniowiecznych ludzi wzorce te mogły służyć jako model do naśladowania, ale i jako mechanizm kontroli społecznej. Dziś, spojrzenie na nie pozwala zastanowić się nad trwałością pewnych uniwersalnych wartości, jak honor, prawość, oddanie sprawie czy altruizm. Choć kontekst się zmienił, wartości straciły na znaczeniu czy przeobraziły się, wiele z nich wciąż jest aktualne jako wyznaczniki moralnego postępowania w różnych dziedzinach życia.