Wprowadzenie do romantyzmu - najważniejsze terminy

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.03.2024 o 11:26

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Romantyzm, epoka niezwykła, narodziła się w Europie na przełomie XVIII i XIX wieku jako reakcja na racjonalizm oświecenia i burzliwe zmiany społeczno-polityczne tamtejszych czasów. Na gruncie polskim wyjątkowo nasilona została poprzez doświadczenie utraty niepodległości i problematykę upadku powstania listopadowego.

Główną cechą twórczości romantycznej jest przeniesienie akcentu na wyrażanie uczuć i wewnętrznego świata poety. W Polsce najpełniej zaowocowało to w dziełach Adama Mickiewicza – jego "Ballady i romanse" ukazują świat przepełniony mistycyzmem, a "Romantyczność" doprowadza do podważenia klasycznego pojęcia piękna, umieszczając w centrum naturę i uczucia. Nastroje wewnętrzne poety przesycone są czynnikami nadprzyrodzonymi, co daje się zauważyć też w twórczości innych poetów takich jak Juliusz Słowacki czy Zygmunt Krasiński.

Romantyzm to także czas fascynacji elementami fantastycznymi i metafizycznymi. W literaturze europejskiej zjawisko to znalazło odzwierciedlenie w licznych utworach, w tym "Frankesteina" Mary Shelley. Na gruncie polskim mamy z kolei "Dziady" Mickiewicza – dramat romantyczny pełen duchów, wizji i przesłania metafizycznego.

Odrębnym, a zarazem centralnym tematem literatury romantycznej była walka o wolność ojczyzny, co wyraża się w twórczości tyrtejskiej – utworach, które miały na celu pobudzenie ducha narodowego. Utwory "Pan Tadeusz" w sposób nostalgiczny przywołują obraz utraconej ojczyzny, a dramat poetycki w postaci "Dziadów" części III wzywa do zrywu i walki o niepodległość.

Bohater literatury romantycznej zdefiniowany jest przez tzw. typ Wertera, nazwany tak od sentymentalno-tragicznego bohatera "Cierpień młodego Wertera" Goethego. W Polsce odpowiednikiem typu Wertera jest Gustaw z "Dziadów" cz. II. Obok typu Wertera stanął aktywny bohater romantyczny, walczący o swoje ideały, jak Konrad w "Dziadach" cz. III czy tytułowy "Konrad Wallenrod".

Romantyzm poruszał także inne znaczące tematy, w tym wolność, bunt przeciwko niewolniczemu położeniu, zbrodnię w walce narodowowyzwoleńczej, ludowość oraz cierpienie jako stan ducha. Niezwykle istotna była rola artysty i sztuki. Artysta jawił się jako prorok – wieszcz, człowiek, który za pomocą swoich dzieł wpływa na ducha narodu. Młodość, zaś, była postrzegana jako okres pełen namiętności i skłonności do zmian.

Wiążące się z tym okresem terminy, takie jak bajronizm, wyrażający pewien rodzaj indywidualizmu i melancholii, werteryzm, jako synonim skrajnych emocji, walenrodyzm opisujący zarówno poświęcenie, jak i zdradę w imię wyższego celu, prometeizm wskazujący bunt przeciw konwenansom, tyrteizm, mesjanizm, odnoszący się do przekonania o szczególnej roli Polaków w historii świata, czy pojęcie wieszcza.

Epoka ta wykreowała także własne gatunki literackie jak powieść poetycka czy ballada, będąca połączeniem narracji epickiej z dramaturgią i liryzmem. Ramy czasowe epoki romantyzmu są zmiennie określane, ale w literaturze polskiej obejmują zazwyczaj okres między 1822 a 1863 rokiem, podzielony na okresy przed i powojenny (po powstaniu listopadowym).

Na zakończenie warto podkreślić, że wprowadzone przez romantyzm innowacje w obszarze literatury i sztuki ciągle inspirują oraz wpływają na twórczość kolejnych pokoleń. Idee romantyczne zachowały swoją trwałość i nieustannie oddziałują na postrzeganie świata i sztuki przez współczesnych.