Zniewolenie w utworach literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.04.2024 o 10:13

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 10.04.2024 o 18:38

Zniewolenie to temat, który przewija się przez wiele dzieł literackich różnych epok, ukazując się pod różnorodnymi postaciami: zniewoleniem politycznym, społecznym, moralnym czy psychologicznym. W analizie przyczyn i skutków tego zjawiska warto odwołać się do kilku wybranych lektur, które ukazują różne aspekty i konsekwencje zniewolenia.

Niemalże archetypowym przykładem zniewolenia politycznego i narodowego jest "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza. Dzieło to, będące epopeją narodową, pokazuje społeczeństwo polskie w okresie zaborów, kiedy to Polska jako państwo nie istniała na mapach świata. Przyczyny tego zniewolenia tkwią w rozbiorach Polski przez zaborcze państwa: Rosję, Prusy i Austrię. Skutki tego zniewolenia są wielowymiarowe. Po pierwsze, polityczne i społeczne - utrata niepodległości, ograniczona autonomia, represje. Po drugie, kulturowe - stłumienie narodowej tożsamości, cenzura. Książka Mickiewicza pokazuje jednak, że pomimo tych represji naród polski nie traci ducha, a walka o wolność nadal tli się w sercach Polaków.

Innym przykładem, tym razem zniewolenia społecznego, jest "Lalka" Bolesława Prusa. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści, dąży do zaakceptowania przez arystokratyczno-burżuazyjne społeczeństwo warszawskie. Przyczyną tego zniewolenia jest podział społeczny, stereotypy i konwenanse, które rządzą dziewiętnastowieczną Warszawą. Skutki takiego zniewolenia społecznego są tragiczne dla Wokulskiego – doprowadza do moralnego upadku, a nawet rozważa samobójstwo, wewnętrznie rozerwany między swoim pałaniem do nauki, a miłością do Izabeli Łęckiej, która symbolizuje właśnie te społeczne ograniczenia.

Zniewolenie psychologiczne i moralne doskonale jest ukazane w "Dziadach" część III Adama Mickiewicza. Konrad, główny bohater dramatu, jest zniewolony przez własne dążenie do mesjanistycznej roli, będąc jednocześnie uwięzionym w carskim więzieniu. Zniewolenie Konrada ma podwójną naturę - z jednej strony jest to represja polityczna ze strony rosyjskich władz, z drugiej - wewnętrzna walka z własnymi ograniczeniami i próba przezwyciężenia moralnej niemocy. Skutki tego zniewolenia są zarówno osobiste, jak i zbiorowe - Konrad poprzez swoją "Wielką Improwizację" staje się głosem pokoleń Polaków, których duch niełatwo złamać więzami zewnętrznymi czy wewnętrznymi.

Wreszcie, "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego ukazuje zniewolenie moralne i psychologiczne Raskolnikowa, który w wyniku swoich teorii na temat "nadludzi" dopuszcza się morderstwa. Przyczyny takiego działania są złożone: ubóstwo, poczucie wyższości, teoretyczne uzasadnienie przemocy. Skutki zniewolenia Raskolnikowa są dramatyczne - izolacja, paranoja, wewnętrzne rozdarcie oraz, ostatecznie, fizyczne i moralne zniszczenie, które prowadzą go do samookaleczenia poprzez dobrowolne poddanie się karze.

Analizując wyżej wymienione dzieła, można dostrzec, że przyczyny zniewolenia są różnorodne, ale niemal zawsze wynikają z narzucenia jednostce lub grupie społecznej określonych ograniczeń przez inne jednostki, grupy lub instytucje. Skutki zniewolenia, choć zróżnicowane, często prowadzą do tragicznych konsekwencji, tj. utrata wolności, tożsamości, moralności czy nawet życia. Pozostaje jednak nadzieja, że poprzez świadomość, motywację do zmian i solidarność, zniewolenie można przezwyciężyć.