Polska w XVI wieku: obyczaje

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.05.2024 o 12:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.05.2024 o 9:54

W XVI wieku Polska przeżywała okres znaczącego wzrostu gospodarczego i politycznego, będąc jednym z największych i najbogatszych krajów w Europie. Na tle tego rozkwitu kulturalnego i materialnego rysują się postacie dwóch wielkich królów: Zygmunta I Starego i jego syna Zygmunta II Augusta. Panowanie tych władców oznaczało nie tylko stabilność polityczną, ale również potężne unie z Litwą, co utworzyło Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Owa stabilność sprzyjała rozkwitowi renesansowej kultury w Polsce.

Celem niniejszej pracy jest opisanie życia na wsi i wśród szlachty w XVI-wiecznej Polsce na podstawie literatury renesansowej. Przez pryzmat dzieł literackich z tego okresu, spróbujemy zrozumieć, jakie były codzienne troski, radości i problemy ludzi tamtych czasów.

Fraszki Jana Kochanowskiego, będące krótkimi, refleksyjnymi utworami poetyckimi, w dużej mierze przyczyniają się do zrozumienia obrazu wsi w XVI-wiecznej Polsce. Przykładem jest "Fraszka "Na lipę"", w której autor opisuje lipę dającą cień w upalne dni i będącą miejscem, gdzie można usłyszeć ptasi śpiew. Ta fraszka przedstawia wizję spokojnego i zgodnego z naturą życia, którego kwintesencją jest harmonia i beztroska. Wieś jawi się tu jako miejsce inspiracji twórczej.

Podobnie, w "Fraszce "Na dom w Czarnolesie"", Kochanowski prezentuje swój dom jako Arkadię renesansowych wartości: czystości sumienia, zdrowego życia, życzliwości i skromności. Wieś jest idealizowana, ale też pokazana jako miejsce prawdziwych duchowych wartości.

"Pieśń świętojańska o sobótce" to zupełnie inny utwór, gdzie sielankowy charakter opisu wiejskich obchodów wigilii świętego Jana oddaje atmosferę wiejskiej radości i wspólnoty. Postać dwunastej panny, która opisuje spokój, bezpieczeństwo i dostatek, jawnie chwali życie na wsi i jego proste, lecz pełne radości aspekty.

W odróżnieniu od Kochanowskiego, Mikołaj Rej w swoich utworach bardziej krytycznie podchodzi do życia wsi, zwłaszcza w kontekście kleru. W "Mnichu", Rej krytykuje duchowieństwo za jego chciwość i próżniactwo, nazywając mnichów diabłami i wskazując na szaleństwo ich wiary.

Podobne tematy porusza w utworze "Pleban pieska na cmentarzu pochował", gdzie za opłatą pochowany zostaje pies, co symbolizuje moralną przewrotność duchownych. W "Baba co w pasję płakała", Rej wyśmiewa fałszywą religijność, przedstawiając kobietę płaczącą za osiołkiem, co ma być przytykiem do fałszywej pobożności kleru.

Z kolei w "Żywocie człowieka poćciwego" Rej poszukuje "złotego środka", ukazując wieś jako miejsce harmonii z naturą, która jest źródłem prawdziwego szczęścia. Taka wizja życia wiejskiego to bardziej realistyczne, a jednocześnie pełne nadziei spojrzenie na codzienność wsi.

Szymonowic w "Żeńcach" przedstawia realistyczny obraz pracy chłopów, rezygnując z sielankowego idealizmu. Opisuje codzienny trud i trudne warunki pracy, a także konflikty klasowe pomiędzy starostą a pracownikami, ukazując nierówności społeczne. Ten realistyczny obraz wiejskiej egzystencji dobitnie kontrastuje z romantyzowanymi opisami innych twórców.

W "De republica emendanda" Frycz-Modrzewski podkreśla znaczenie rozumu i uczciwości, argumentując, że wszyscy ludzie powinni być równi wobec prawa. W pierwszej księdze książki nawołuje do powrotu do dawnych, sprawdzonych obyczajów, podczas gdy czwarta księga to wezwanie do reformy Kościoła.

W piątej księdze krytykuje ignorancję szlachty wobec edukacji, wzywając do inwestowania w szkolnictwo zamiast wydawania pieniędzy na zabawy. Postuluje, aby nauczyciele byli lepiej przygotowani niż duchowni, co miałoby podnieść poziom moralny i intelektualny społeczeństwa.

Kochanowski w swoich pieśniach i fraszkach często zajmuje się obrazem szlachty. W "Fraszce "O Kapelanie"" przedstawia humorystyczny obraz kapelana, który żądał zabaw. Tym samym uchwytuje skłonność szlachty do rozrywek i biesiad, czego przykładem jest również fraszka "O doktorze Hiszpanie", opowiadająca historię doktora, który nie mógł uciec przed biesiadą szlachciców.

W dramacie "Odprawa posłów greckich" Kochanowski używa antycznej maski do krytyki współczesnych obyczajów. Przedstawia, jak motyw prywatny wygrywa nad dobrem publicznym, krytykując bierność i egoizm młodszej generacji szlachty.

Na podstawie literatury renesansowej możemy zobaczyć różnorodne spojrzenie na życie na wsi i wśród szlachty w XVI-wiecznej Polsce. Opisy wsi wahają się od sielankowych wizji Kochanowskiego do realistycznych obrazów Szymonowica. Z kolei szlachta jest przedstawiana jako grupa, która zmaga się z własną moralną i intelektualną przewrotnością. Krytyka hipokryzji i fałszywej pobożności przewija się przez większość utworów.

Renesansowa literatura, z jej bogactwem i różnorodnością, umożliwia nam głębsze zrozumienie życia w XVI-wiecznej Polsce. Jest ona nie tylko źródłem historycznym, lecz także nośnikiem uniwersalnych wartości.