Interpretacja porównawcza wierszy Tetmajera „Koniec wieku XIX” i Staffa „Kowal”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.05.2024 o 12:03

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.05.2024 o 17:16

Epoka Młodej Polski, trwająca od około 1890/1891 do 1918 roku, charakteryzowała się eksplozją różnorodnych prądów artystycznych i filozoficznych. Był to czas gwałtownych zmian społecznych, kulturowych i technologicznych, które miały ogromny wpływ na literaturę. Wśród najważniejszych postaci tego okresu znajdujemy Kazimierza Przerwy-Tetmajera oraz Leopolda Staffa, przedstawicieli odmiennej wizji człowieka i jego przeznaczenia.

Młoda Polska była epoką intensywnych poszukiwań artystycznych oraz filozoficznych. Modernizm, impresjonizm, symbolizm, neoromantyzm i dekadentyzm to tylko niektóre z kierunków dominujących w literaturze tego czasu. Dekadentyzm, pochodzący z francuskiego słowa "decadence" (upadek), wyrażał szczególne pesymistyczne nastroje, zaczęcie wartości oraz przekonanie o nadchodzącej zagładzie kultur i ideałów.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer był jednym z czołowych przedstawicieli dekadentyzmu. Jego poezja często wyrażała lęki i niepokoje związane z końcem wieku. Leopold Staff, z kolei, kojarzony jest z innym nurtem modernistycznym. W swoich dziełach wyrażał dążenie do doskonałości oraz pokazywał, że człowiek może kształtować swój los przez ciężką pracę i determinację. Tematyka tych dwóch wierszy – „Koniec wieku XIX” Tetmajera oraz „Kowal” Staffa – w sposób niezwykle obrazowy odzwierciedla owe różne tendencje.

II. Analiza wiersza „Koniec wieku XIX” - Kazimierz Przerwa-Tetmajer

„Koniec wieku XIX” to wiersz, w którym podmiot liryczny przedstawia się jako człowiek zmierzającego ku końcowi stulecia. Jest on pełen wątpliwości i niepokoju, poszukuje wartości życiowych, ale nie znajduje w nich ukojenia. Próbuje różnych dróg: przeżywa ironie, modlitwy, rozkosze, jednak każda z nich okazuje się niewystarczająca.

Wiersz jest trzynastozgłoskowcem, składa się z pięciu czterowersowych strof. Autor stosuje różnorodne środki stylistyczne: pytania retoryczne, apostrofy oraz inwersje, które potęgują wrażenie usilnej, acz bezowocnej, walki o sens życia. Symboliczne i poruszające są wybrane cytaty, na przykład: „Ale czyż mrówka rzucona na szyny może walczyć z pociągiem nadchodzącym w pędzie?”. Ukazuje to absolutną bezsilność jednostki wobec nieuchronnych sił losu. Emocje w wierszu wprowadzają nastrój beznadziei, rezygnacji i smutku, co w pełni odzwierciedla dekadentyzm końca wieku.

III. Analiza wiersza „Kowal” - Leopold Staff

„Kowal” jest utworem, w którym podmiot liryczny identyfikuje się z tytułowym kowalem, dążącym do moralnej i duchowej siły. Wiersz propaguje ideę nieustannej pracy nad sobą i samodoskonalenia, co kontrastuje z pesymizmem Tetmajera. Staff silnie nawiązuje do filozofii Fryderyka Nietzschego, zwłaszcza do idei nadczłowieka i stawiania oporu wobec słabości.

Forma wiersza to klasyczny sonet, również trzynastozgłoskowiec, ale pod względem środków stylistycznych różni się od Tetmajera. Wersy Staffa pełne są bogatej metaforyki oraz wyrazistych obrazów, które pomagają wyobrazić sobie kowala jako postać walczącą o szlachetność i doskonałość. Szczególnie poruszający jest fragment: „Bo lepiej giń, zmiażdżone cyklopowym razem, Niżbyś żyć miało własną słabością przeklęte”. Wskazuje on na odwagę i jasne odrzucenie dekadenckiej bierności.

IV. Porównanie obu wierszy

Tematyka „Końca wieku XIX” i „Kowala” zdecydowanie różni się od siebie. Tetmajer opisuje pesymistyczną rzeczywistość pełną bezsilności i dekadenckiej atmosfery, podczas gdy Staff przedstawia optymizm, aktywność i dążenie do doskonałości. Ich forma literacka również różni się – Tetmajer stosuje pytania retoryczne i apostrofy, Staff zaś bogatą metaforykę i symbolikę.

Podmioty liryczne w obu wierszach mają odmienną postawę wobec życia. Tetmajerowej postawie brakuje działania i nadziei, jest pogrążona w apatii, natomiast podmiot liryczny Staffa jest pełen energii, dąży do samodoskonalenia i odrzuca pesymizm. Te filozoficzne różnice są kluczowe dla zrozumienia, jak oba utwory są lustrzanym odbiciem nastrojów ich epok.

V. Wnioski

W podsumowaniu porównania wierszy należy zauważyć, że fundamentalne różnice między „Końcem wieku XIX” a „Kowalem” dotyczą pesymizmu i optymizmu, rezygnacji i aktywności. Tetmajer, reprezentując dekadentyzm, ilustruje koniec wieku pełen nadchodzącej zagłady, podczas gdy Staff przedstawia filozofię walki z przeciwnościami losu, dążenia do osobistej doskonałości i nadziei na lepsze jutro.

Epoka Młodej Polski wywarła silny wpływ na twórczość obu poetów. Tetmajer, poprzez dekadencki ton swych utworów, ukazał lęki i niepokoje końca wieku, podczas gdy Staff, zwracając się do idei samodoskonalenia, zagarnął kierunek modernistyczny, który oferował alternatywę dla pesymizmu.

Oba wiersze, mimo swojego wieku, wciąż mogą przemawiać do współczesnych czytelników, pokazując, że zarówno poczucie bezsilności, jak i dążenie do doskonałości są tematami uniwersalnymi. Z jednej strony, problemy poruszane przez Tetmajera mogą znajdować odzwierciedlenie w dzisiejszych lękach egzystencjalnych, z drugiej strony, idea Staffa związana z pracą nad sobą daje nadzieję na lepszą przyszłość.