Artysta nie może oddzielić się od niedoli świata". Rozwiń myśl A. Camusa odwołując się do XX - wiecznych utworów literatury polskiej i obcej

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.05.2024 o 21:48

W literaturze, jak w życiu, artysta pełni różnorodne funkcje. Jedną z nich, jak wskazuje Albert Camus, jest ścisłe związanie z niedolą świata. Cytat "Artysta nie może oddzielić się od niedoli świata" stanowi doskonały punkt wyjścia do analizy literatury XX wieku, szczególnie w kontekście wielkich wojen oraz innych tragedii, które naznaczyły ten okres.

Ewolucja roli artysty na przestrzeni wieków pokazuje, jak dynamicznie zmieniało się podejście twórców do otaczającej ich rzeczywistości. W epoce romantyzmu poeta był wieszczem, przewodnikiem narodu, który swoim słowem inspirował do walki o wolność. Współczesność, z jej krwawymi doświadczeniami, zmieniła artystę w bardziej refleksyjnego świadka i komentatora zbrodni oraz niesprawiedliwości. II wojna światowa, jako punkt zwrotny, wprowadziła do literatury nową perspektywę: artysta stał się bezpośrednim świadkiem najgorszych aspektów ludzkiej kondycji, tracąc nierzadko wiarę w moralny i cywilizacyjny rozwój świata.

Literackie świadectwa bólu i cierpienia podczas wojny

Twórczość Tadeusza Różewicza doskonale ilustruje, jak wojna wpływa na moralność i wartości społeczeństwa. W wierszu "Ocalony" autor stwierdza: "Mam dwadzieścia cztery lata ocalałem prowadzony na rzeź." Różewicz, który sam walczył w partyzantce podczas II wojny światowej, podkreśla brak wartości moralnych i poszukiwanie nowych zasad w świecie po apokalipsie wojny. Jego poezja wyłania się z doświadczenia, które zniszczyło dotychczasowe fundamenty ludzkiej egzystencji.

Krzysztof Kamil Baczyński, inny wielki polski poeta wojenny, również traktuje swoje dzieła jako swoiste epitafium dla swojego pokolenia. W wierszu "Z głową na karabinie" pisze: "Teraz na dnie śmierci wyrastam ja - syn dziki mego narodu", co doskonale oddaje brutalność wojny oraz kontrast między szczęśliwym dzieciństwem a rzeczywistością wojenną. W innym wierszu, "Pokolenie", Baczyński mówi o nauce pozbawionej litości: "Nas nauczono. Nie ma litości. Po nocach śni się brat, który zginął, któremu oczy żywcem wykłuto..." Jego poezja staje się świadectwem niedoli młodzieży zdruzgotanej okrucieństwem wojny.

Czesław Miłosz, laureat Literackiej Nagrody Nobla, również nie mógł pozostać obojętny na niedolę świata. W "Campo di Fiori" ukazuje dwa różne wydarzenia - śmierć Giordano Bruno i walkę w getcie warszawskim, co podkreśla, że rola poety to być sumieniem społeczeństwa. Wiersz kończy się słowami: "I wtedy po wielu latach Na nowym Campo di Fiori Bunt wznieci słowo poety," co sugeruje, że słowo poety może wzbudzić bunt przeciwko niesprawiedliwości, niezależnie od czasu i miejsca.

Literatura obozowa jako wyraz niedoli wojny

Literatura obozowa stanowi jeszcze inny wymiar artystycznego świadectwa niedoli. Tadeusz Borowski w swojej prozie, w szczególności w "Kamiennym świecie", ukazuje moralny upadek człowieka w obozach koncentracyjnych. Jego opowiadania, pełne brutalnej rzeczywistości życia w obozie, są przerażającym, lecz nieodzownym przypomnieniem, że artysta musi angażować się w ukazywanie prawdy, niezależnie od jej okrucieństwa.

Podobnie Gustaw Herling-Grudziński w "Innym świecie" przedstawia życie w sowieckich łagrach. Okrucieństwo i rywalizacja, które dominowały w tych obozach, skłaniają do refleksji nad granicami ludzkiej wytrzymałości i moralności. Przez ukazanie tych realiów, Herling-Grudziński staje się rzecznikiem tych, którzy nie mają głosu, i przypomina, że artysta nie jest oddzielony od niedoli świata, ale jest jej nieodłącznym świadkiem.

Albert Camus i jego egzystencjalistyczny motyw walki z niedolą

Albert Camus, jeden z czołowych przedstawicieli egzystencjalizmu, doskonale rozwinął myśl o nieodłącznym związku artysty z niedolą świata w swojej powieści "Dżuma". Historia zarazy w fikcyjnym algierskim mieście Oran jest metaforą zła i zniszczenia, które niesie ze sobą wojna. Bohaterowie powieści, jak doktor Bernard Rieux, walczą z chorobą jako aktem ludzkiej uczciwości, a Jean Tarrou wyraża swoją filozofię pomocy i solidaryzacji z cierpiącymi, mówiąc: "Nie tchnąć jej w twarz drugiemu człowiekowi." Camus przestrzega przed biernością i podkreśla rolę osobistej odpowiedzialności w walce przeciw złu.

Opór i rebelia w literaturze polskiej okresu komunizmu

W okresie komunizmu artysta też nie mógł oddzielić się od rzeczywistości. Tadeusz Konwicki w "Małej apokalipsie" ukazuje bunt przeciwko totalitarnemu systemowi i ograniczeniom wolności jednostki. Główny bohater, literat, zmuszony jest do aktu samospalenia jako formy protestu. Jego czyny i słowa, zwłaszcza końcowe "Ludzie dodajcie mi sił...", podkreślają desperację i determinację artysty wobec niesprawiedliwości systemu.

Poeci jako nauczyciele moralności i obrońcy słabszych

Czesław Miłosz, w wierszu "Który skrzywdziłeś", piętnuje oprawców, przypominając, że artysta ma obowiązek być moralnym przewodnikiem. "Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając...", pisze Miłosz, ukazując swoją funkcję oskarżyciela i nauczyciela moralności. Tadeusz Różewicz w "Liście do ludożerców" przestroga przed moralnym zdziczeniem i utratą wartości humanitarnych, jeszcze bardziej podkreślając, że artysta nie może wyrzec się swojej odpowiedzialności.

Podsumowując twórcy literatury XX wieku, jak pokazują powyższe przykłady, byli świadkami niedoli świata, a ich dzieła stanowią nieodzowne świadectwa tych trudnych czasów. Potwierdza się teza Camusa, że współcześni artyści kontynuują misję romantyków jako duchowych przywódców narodu, nie będąc obojętnymi na cierpienie i niesprawiedliwość. Artysta, zamiast izolować się od świata, bierze czynny udział w jego interpretacji, krytyce i kształtowaniu, pełniąc tym samym swoją moralną i społeczną rolę.