Motyw śmierci w „Dżumie” Alberta Camusa i w „Proszę Państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.04.2025 o 17:35

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.04.2025 o 12:39

Motyw śmierci w literaturze od zawsze stanowił ważny element, który skłaniał do refleksji nad kondycją ludzką oraz sensem istnienia. Dwa wybitne dzieła XX wieku - "Dżuma" Alberta Camusa i "Proszę Państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego - podejmują temat śmierci, ukazując go w różnorodny sposób, jednak obydwa teksty łączy wspólna perspektywa egzystencjalna oraz analiza moralna. Camus i Borowski, choć operują w różnych realiach i posługują się odmiennymi środkami literackimi, wnikliwie badają, jak człowiek reaguje na konfrontację ze śmiercią oraz jakie wnioski płyną z takiej konfrontacji dla całej ludzkości.

"Dżuma" Alberta Camusa jest dziełem głęboko osadzonym w filozofii egzystencjalizmu, które bada, jak jednostki oraz społeczności stawiają czoła nieuchronności śmierci. Epidemia dżumy, która nawiedza fikcyjne miasto Oran, staje się alegorią nie tylko śmierci fizycznej, lecz także absurdu ludzkiego losu. Dżuma, jako symbol nieprzewidywalności i bezsensowności istnienia, zadaje cios ideałom uporządkowanego życia i zmusza mieszkańców do przewartościowania swoich wartości. W obliczu zagłady jedynym sensownym działaniem staje się solidarność i pomoc innym. Bohaterowie, jak doktor Rieux, Rambert czy Tarrou, reprezentują różnorodne podejście do walki z nieszczęściem - od pragmatyzmu i poświęcenia po bunt i potrzebę odnalezienia własnej ścieżki. Śmierć, która jest wszechobecna, uczy ich, że jedynym sposobem na przetrwanie i nadanie sensu egzystencji jest wspólna walka oraz afirmacja życia nawet w obliczu jego absurdu.

Z kolei "Proszę Państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego, opowiadanie osadzone w realiach obozów koncentracyjnych, ukazuje śmierć w jej najbardziej okrutnej, zdemonizowanej wersji. Borowski, sam będący więźniem Auschwitz, przybliża czytelnikowi brutalną rzeczywistość, w której śmierć staje się codziennością, a człowiek traci swoje człowieczeństwo. Opowiadanie jest bezlitosnym obrazem dehumanizacji jednostki, która musi odnaleźć się w świecie pozbawionym moralnych zasad. Bohaterowie Borowskiego są zmuszeni do funkcjonowania w rzeczywistości, gdzie przetrwanie oznacza konieczność odrzucenia etyki i wartości moralnych. Śmierć staje się anonimowa, liczona w setkach i tysiącach, a ludzie, którzy się z nią stykają, tracą zdolność do empatii i współczucia. Tadeusz, narrator opowiadania, znajduje się w sytuacji, w której rachunek moralny przestaje mieć sens, a jedynym celem staje się przetrwanie za wszelką cenę.

Obydwa dzieła ukazują śmierć jako proces, który ujawnia prawdziwą naturę człowieka. Camus, poprzez "Dżumę", pokazuje, że w obliczu nieszczęścia, ludzie mogą odkryć w sobie niespożyte pokłady dobra i empatii. Mieszkańcy Oranu, mimo początkowej izolacji i egoizmu, odnajdują sens w solidarności i walce przeciwko wspólnemu wrogowi. Śmierć staje się katalizatorem do poszukiwania sensu istnienia, a także próby zrozumienia uniwersalnych wartości, takich jak miłość, przyjaźń czy poświęcenie. Camus ukazuje, że nawet w sytuacji bez wyjścia, warto działać na rzecz wspólnego dobra.

Z kolei Borowski przybiera bardziej pesymistyczne spojrzenie na rolę śmierci w życiu człowieka. W "Proszę Państwa do gazu" śmierć obnaża najciemniejsze strony ludzkiej natury, w tym moralne upadki i brak empatii. Borowski przedstawia świat, w którym wartości tracą znaczenie, a człowiek pod wpływem okoliczności staje się jedynie trybikiem w machinie zagłady. Jego opowiadanie budzi w czytelniku niepokój i zmusza do refleksji nad granicami człowieczeństwa oraz tym, co oznacza bycie człowiekiem w sytuacjach ekstremalnych.

Zarówno Camus, jak i Borowski, wykorzystując motyw śmierci, zmuszają odbiorców do postawienia sobie fundamentalnych pytań o sens życia, wartości oraz naturę ludzką. Pomimo różnic w podejściu, oba utwory łączy wspólna refleksja nad egzystencjalnym wymiarem śmierci oraz skomplikowaną i często niewdzięczną walką człowieka o zachowanie swojego człowieczeństwa. Poruszając tematykę śmierci, autorzy nie dają jednoznacznych odpowiedzi, lecz otwierają pole do dyskusji, która pozostaje aktualna i poruszająca także w dzisiejszych czasach.