Porównaj sposoby przedstawienia dworków ziemiańskich w „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza i „Granicy” Zofii Nałkowskiej
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 20.05.2024 o 11:49
Streszczenie:
Porównanie dworków ziemiańskich w 'Granicy' Nałkowskiej i 'Ferdydurke' Gombrowicza. Obie pozycje krytycznie przedstawiają tradycje szlacheckie i hierarchię społeczną, choć w różny sposób. ?
I. Wstęp
Dworek szlachecki stanowi jeden z najistotniejszych motywów w literaturze polskiej. Od czasów romantyzmu, przez pozytywizm, aż po literaturę XX wieku, przywoływany jest on jako symbol narodowej tradycji, obyczajów oraz hierarchii społecznej. W literaturze romantycznej dworek często stawał się miejscem odnoszącym się do sfery duchowej, narodowej tożsamości. Pozytywiści natomiast przywiązywali wagę do jego ekonomicznej i społecznej roli. Dworek w polskiej literaturze zawsze niósł ze sobą wizerunek pewnych wartości, często także oferował krytyczne spojrzenie na zjawiska społeczne.Celem tego wypracowania jest porównanie sposobów przedstawienia dworków ziemiańskich w "Granicy" Zofii Nałkowskiej i "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Oba utwory, choć osadzone w kontekście literatury XX-lecia międzywojennego, przyjmują różne podejścia do tej tematyki. Poddane analizie, dworki w obu dziełach ukazują odmienne, lecz w niektórych aspektach podobne sposoby na krytyczne przedstawienie społecznej hierarchii, tradycji oraz obyczajów.
II. Dworek w „Granicy” Zofii Nałkowskiej
Dworek w "Granicy" Nałkowskiej to miejsce, które oddaje obraz zdeklasowanej szlachty. Znajduje się on w Boleborzy, gdzie mieszka rodzina Ziembiewiczów. Walerian Ziembiewicz, głowa rodziny, pełni rolę rządcy folwarku Tczewskich. Jest on postacią konserwatywną, przywiązującą wielką wagę do szlacheckich tradycji, mimo że jego postawa jest pełna sprzeczności.Walerian, zachowując szlacheckie maniery i obyczaje, staje się symbolem bezsensownego wydawania pieniędzy. Prywatnie jest nieodpowiedzialny, bawi się w koszty i zdradza żonę, co dowodzi jego moralnej zapaści. W relacjach z chłopami wykazuje wyraźne poczucie nienawiści i pogardy, co obnaża przestarzały i niesprawiedliwy porządek społeczny. Jego małżonka, Żańcia Ziembiewicz, przeciwnie - ukazana jest jako pracowita i zaradna kobieta, która sama zajmuje się dworem i wychowaniem syna. Jej umiłowanie do tradycji i tolerancja wobec zdrad męża dowodzą trudnej pozycji kobiet w tej strukturze społecznej.
Nałkowska przedstawia jasno zarysowaną hierarchię społeczno-ekonomiczną, gdzie na górze piramidy znajdują się ziemiańscy państwo, a na dole - chłopi i służba. Mimo znacznych trudności finansowych, Ziembiewiczowie starają się zatrudniać służbę, bardziej dla pozorów zamożności aniżeli z rzeczywistej potrzeby. Taki stan rzeczy dobrze oddaje anachroniczność i skostniałość dworku jako instytucji społecznej.
III. Dworek w „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
W "Ferdydurke" Gombrowicza dworek Hurleckich w Bolimowie stanowi karykaturę tradycyjnego dworku szlacheckiego. Rodzina Hurleckich, a zwłaszcza wuj Konstanty Hurlecki, starają się pielęgnować tradycje szlacheckie, choć te wydają się już całkowicie anachroniczne. Konstanty Hurlecki wykazuje wyraźną skłonność do brutalności i pogardy wobec służby, demonstracyjnie manifestując swoją wyższość.W relacjach rodzinnych wuj odgrywa rolę władczego i autorytarnego pana, wymuszając respekt przez akty przemocy i zastraszania. W domu panuje hierarchia oparta na strachu, co podkreśla groteskowy sposób jedzenia, kiedy Konstanty siłą narzuca swoje zasady innym członkom rodziny. Jego żona i dzieci, Zygmunt i Zosia, funkcjonują w tym świecie, akceptując, a niejednokrotnie same przejawiając anachroniczne wzorce.
Sprawy społeczno-ekonomiczne w dworku Hurleckich również opierają się na silnym podziale między panami a służbą. Demonstracja wyższości poprzez przemoc i poniżanie służby jest tu na porządku dziennym, jak chociażby w momencie, kiedy Józio walczy z Walciem, co zyskuje aprobatę kuzyna Zygmunta.
IV. Podobieństwa i różnice w sposobie przedstawiania dworków
Podobieństwa w przedstawianiu dworków przez Nałkowską i Gombrowicza są zauważalne w utrzymaniu tradycji szlacheckiej, hierarchii społecznej i brutalności wobec służby. Oba utwory ukazują skostniałość i anachroniczność dworku jako instytucji chroniącej przestarzały porządek społeczny.Jednakże na gruncie różnic Gombrowicz i Nałkowska przyjmują odmienne formy krytyki. Nałkowska przedstawia dworek poprzez realizm, rzucając bezpośrednią krytykę na przestarzałe wzorce społeczne. W jej utworze Zenon Ziembiewicz w pewnym stopniu buntuje się przeciwko wzorcom ojca, lecz ostatecznie popada w podobne schematy.
Gombrowicz natomiast stosuje groteskę i przejaskrawienie, by uwypuklić anachronizm dworkowych tradycji. Józio, obserwując absurdalność świata dworku Hurleckich, buntuje się przeciwko schematycznym zachowaniom, co prowadzi do jego rozczarowania całą otaczającą rzeczywistością.
V. Wnioski
Oba dworki w "Granicy" i "Ferdydurke" presentują krytyczne spojrzenie na ziemiaństwo i przeszłość szlachecką. Choć autorzy przyjmują odmienne podejścia, ich utwory ukazują skostniałość i anachroniczność świata przeszłości, który nie radzi sobie z nowymi czasami.Zarówno Nałkowska, jak i Gombrowicz inspirują do refleksji nad przeszłością oraz tym, jak tradycje i hierarchie kształtują relacje społeczne nawet w dzisiejszych czasach. Twórczość obojga autorów zadaje pytania o to, ile z krytykowanych cech ziemiaństwa można dostrzec we współczesnym świecie, co nadal czyni ich utwory aktualnymi i wartościowymi.
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się