Motyw śmierci i przemijania w literaturze na podstawie poznanych utworów literackich.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.05.2024 o 16:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 21.05.2024 o 16:34

Motyw śmierci i przemijania stanowi nieodłączny element literatury od jej zarania. Jest obecny w niemal każdej epoce literackiej i różnorodnie przedstawiany przez różnych twórców. Śmierć i przemijanie to tematy uniwersalne, które dotykają każdego człowieka, dlatego też pojawiają się one zarówno w refleksjach filozofów, lekarzy, jak i artystów. Literatura oferuje szerokie spektrum ujęć tego motywu, od humanistycznych rozważań aż po obrazy wojny i zagrożeń epidemiologicznych. Celem tego wypracowania jest pokazanie, jak różne dzieła literackie od renesansu po współczesność podejmują tematykę śmierci i przemijania.

W literaturze renesansu motyw śmierci i przemijania jest ściśle powiązany z humanizmem. To właśnie w tej epoce znane jest hasło "Człowiekiem jestem i nic co ludzkie, nie jest mi obce". Humanizm renesansowy skierował zainteresowanie z tematów teologicznych na sprawy ludzkie, co widoczne jest w twórczości Jana Kochanowskiego. W "Pieśni XIX" (Pieśń o dobrej sławie) poeta podkreśla znaczenie budowania dobrego imienia za życia, mówiąc: "Nie chciał nas Bóg położyć równo z bestyjami: dał nam rozum, dał mowę, a nikomu z nami." Również "Treny" są ważnym przykładem podejścia renesansowego do śmierci. Cykl ten został napisany po śmierci córki poety, Urszulki. W "Trenie VIII" Kochanowski wyraża swój ból i poczucie straty: "Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...", podkreślając tym samym, jak głęboko dotkliwe jest doświadczenie śmierci bliskiej osoby.

Przemijanie i śmierć w literaturze romantyzmu często ukazują te aspekty jako wybawienie i ucieczkę od cierpienia. W "Cierpieniach młodego Wertera" Goethego, główny bohater, Werter, nie może poradzić sobie z bólem nieszczęśliwej miłości do Lotty. Samobójstwo staje się dla niego ostatecznym rozwiązaniem. Werter pisze w jednym z listów: "Widziałem, co ostatniego nic już — nic — nic dla mnie nie znaczy". Konsekwencje literackie powieści Goethego były ogromne, wywołały reakcje społeczne, a nawet modę na werteryzm, czyli skłonność do melancholii i pesymizmu.

Śmierć i związane z nią przemijanie odgrywają szczególnie istotną rolę w literaturze II połowy XX wieku, zwłaszcza w kontekście II wojny światowej. Książki takie jak "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall i "Dżuma" Alberta Camusa pokazują śmierć jako zjawisko codziennie obecne i wszechogarniające. "Zdążyć przed Panem Bogiem" opiera się na rozmowie z Markiem Edelmanem, lekarzem i jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim. Edelman walczył o życie pacjentów podczas wojennej katastrofy, co pokazuje, jak śmierć może stać się codziennym elementem życia.

"Dżuma" Camusa z kolei przedstawia ekstremalną sytuację w fikcyjnym mieście Oran, dotkniętym zarazą. Bohaterowie powieści mają różne podejścia do zarazy i śmierci. Doktor Rieux, główny protagonist, symbolizuje aktywną walkę z nieuniknionym złem. Peneloux, duchowny, zmienia swoje poglądy w obliczu masowego umierania, przechodząc od wiary w boski plan do bezpośredniej konfrontacji z rzeczywistością. Cottard natomiast korzysta na chaosie, ilustrując, jak ludzie mogą wykorzystywać tragedię do własnych celów. Dżuma jest tu metaforą choroby, wojny i wszelkiego rodzaju zła, które może spaść na ludzkość.

Przez wieki, motyw śmierci i przemijania niezmiennie powraca w literaturze, przechodząc jednakże istotne przemiany w sposobie jego przedstawiania. Od humanistycznych refleksji w renesansowych utworach Jana Kochanowskiego, przez romantyczne rozważania o śmierci jako wyzwoleniu, aż po obrazy wojny i zarazy w literaturze XX wieku, takich jak "Zdążyć przed Panem Bogiem" i "Dżuma". Jan Paweł II w swoim testamencie pisał: "(...) z możliwością śmierci każdy zawsze musi się liczyć...". To przesłanie przypomina, że śmierć jest nieodłącznym elementem życia, z którym każdy z nas musi się zmierzyć i na który kultura i literatura nieustannie próbują znaleźć odpowiedź.

Podsumowując, literatura różnych epok różnorodnie podchodzi do tematu śmierci i przemijania, pokazując jego uniwersalność i ciągłość refleksji na ten temat. Pytanie, jakie nowe formy przybierze motyw śmierci we współczesnej literaturze, pozostaje otwarte, podobnie jak refleksje nad tym, jak dzisiejsi pisarze będą podchodzić do tych fundamentalnych zagadnień.