A. Frycz Modrzewski – „ O poprawie Rzeczypospolitej” – TEKST ZREDAGOWANY.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.05.2024 o 17:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 23.05.2024 o 17:20

Publicystyka, zgodnie z "Popularnym Słownikiem Języka Polskiego" pod redakcją prof. B. Dunaja, jest dziedziną pisarstwa zajmującą się komentowaniem aktualnych problemów społecznych, politycznych, gospodarczych oraz kulturalnych. Publicystyka obejmuje różne gatunki literackie takie jak felieton, reportaż, korespondencja czy recenzja. Andrzej Frycz Modrzewski, swoim dziełem „O poprawie Rzeczypospolitej”, doskonale wpisuje się w ramy publicystyki, komentując i proponując reformy dotyczące kluczowych aspektów funkcjonowania państwa.

W XVI wieku Polska przechodziła okres intensywnych przemian, będących skutkiem wpływów humanizmu i renesansu. Był to czas dynamicznego rozwoju kulturalnego, naukowego, ale także licznych problemów politycznych i społecznych. W kontekście tych zmian Frycz Modrzewski postanowił zaproponować program naprawy państwa, mając na celu poprawę sytuacji społecznej, prawnej, wojskowej, kościelnej oraz edukacyjnej.

Dzieło Andrzeja Frycza Modrzewskiego, znane pod pełnym tytułem „Commentariorum de Republica emendanda libri quinque”, wydane zostało po raz pierwszy w 1551 roku. Traktat składa się z pięciu ksiąg: „O Obyczajach”, „O Prawach”, „O Wojnie”, „O Kościele” i „O Szkole”. Pierwsze wydanie traktatu było ocenzurowane przez kościół; szczególnie dwie ostatnie księgi spotkały się z nieprzychylną reakcją cenzorów. Pełne, ocenzurowane wydanie dzieła ukazało się dopiero w Bazylei.

Księga I: „O Obyczajach” poświęcona jest analizie natury człowieka i moralności. Frycz Modrzewski, nawiązując do myśli Erazma z Rotterdamu, dąży do doskonałości człowieka poprzez wiarę i życie zgodne z naturą. Postuluje on państwową kontrolę nad przestrzeganiem zasad moralnych, uważając, że jest to kluczowe dla zapewnienia pomyślności i stabilności państwa. Modrzewski krytykuje przywileje rodowe, zwłaszcza przy obsadzaniu stanowisk państwowych, stawiając na pierwszym miejscu mądrość, wiedzę i uczciwość zamiast pochodzenia.

Księga II: „O Prawach” zajmuje się kwestią prawa karnego. Modrzewski zdecydowanie sprzeciwia się nierówności prawa, postulując zrównanie wszystkich obywateli wobec prawa. Proponuje zrównanie kar za te same przestępstwa niezależnie od stanu społecznego, co ma przyczynić się do ujednolicenia systemu prawnego i wprowadzenia sprawiedliwości. Tego typu równość prawna miała znaczący wpływ na postulaty dotyczące innych dziedzin życia publicznego.

Księga III: „O Wojnie” dotyczy reform wojskowych i obronności państwa. Modrzewski wyraża dezaprobatę wobec niszczycielskich skutków wojen i proponuje podział wojen na sprawiedliwe i niesprawiedliwe. Autor postuluje unikanie konfliktów zbrojnych oraz przygotowanie do skutecznej obrony w przypadku nieuchronnych ataków zewnętrznych.

Księga IV: „O Kościele” skupia się na postulatach zmian wewnątrz Kościoła oraz relacjach między Kościołem a państwem. Frycz Modrzewski proponuje uniezależnienie od papieża i jego legatów, sprzeciwiając się wpływom zagranicznym na polskie sprawy religijne. Postuluje także tolerancję religijną i koncentrację Kościoła na duchowych potrzebach wiernych, zamiast na kwestiach materialnych.

Księga V: „O Szkole” porusza kwestie edukacyjne. Modrzewski zaleca podniesienie poziomu nauczania, zakładanie nowych szkół, poprawę sytuacji finansowej nauczycieli oraz zaangażowanie duchowieństwa w finansowanie edukacji. Krytykuje rozrzutność dostojników kościelnych, proponując przekierowanie środków na rozwój oświaty.

Dzięki swoim reformatorskim postulatom, Andrzej Frycz Modrzewski uzyskał uznanie w Polsce, zwłaszcza w obozie królewskim. Niemniej jednak, jego propozycje spotkały się również z ostrą krytyką, głównie ze strony obozu magnackiego, czego przykładem jest stanowisko Stanisława Orzechowskiego. Mimo to, nowatorskie myśli Modrzewskiego znalazły odbiorców nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie, a ich znaczenie rosło szczególnie w okresie oświecenia.

Podsumowując, główne postulaty zawarte w dziele „O poprawie Rzeczypospolitej” obejmują uczciwość i sprawiedliwość w sądach, obronę chłopów przed uciskiem pańszczyźnianym, równość obywateli wobec prawa, stworzenie silnej i sprawiedliwej armii, podniesienie poziomu oświaty oraz uniezależnienie Kościoła od wpływów zewnętrznych. Chociaż niektóre z tych postulatów wydawały się utopijne w czasach Modrzewskiego, mają one istotne znaczenie dla współczesnego społeczeństwa. Dziedzictwo myśli Andrzeja Frycza Modrzewskiego trwa do dziś, inspirując reformatorów i badaczy politycznych na całym świecie.