Władza człowieka nad sumieniem czy sumienia nad człowiekiem- o pojedynku rozumu i serca w „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.05.2024 o 14:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.05.2024 o 14:21

Zagadnienie walki rozumu z sercem w kontekście "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego jest zagadnieniem niezwykle złożonym i głęboko filozoficznym. Powieść ta, napisana w XIX wieku, stała się jednym z najważniejszych dzieł literatury światowej, ukazując konflikt pomiędzy racjonalnymi ideami a moralnymi wartościami. Główna myśl wypracowania koncentruje się na konflikcie, który rozgrywa się w duszy bohatera powieści, Rodiona Raskolnikowa. Walka ta symbolizuje szerszy konflikt idei, ukazując jednocześnie złożoność natury ludzkiej.

W powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, Raskolnikow próbuje wyzwolić się od moralnych hamulców za pomocą teorii o nadczłowieku, który może przekraczać granice moralne. Autor ukazuje, w jaki sposób Rodion próbuje uzasadnić swoje działania na podstawie relatywizmu moralnego, twierdząc, że cel uświęca środki. Inspiracją dla tych poglądów może być filozofia Fryderyka Nietzschego, który opisywał nadczłowieka jako jednostkę zdolną do przekraczania powszechnie akceptowanych norm etycznych. Raskolnikow tłumaczy swoje motywacje w sposób, który ma na celu ukazać jego działania jako korzystne dla społeczeństwa - planuje zabić lichwiarkę, którą uważa za osobę szkodliwą społecznie, i tym samym ratować swoją rodzinę.

Przygotowując się do zbrodni, Raskolnikow wykazuje się precyzją i zimną kalkulacją. Dokładnie planuje każdy szczegół, od stroju, który ma na sobie, po rozmieszczenie kosztowności, które zamierza ukraść. Mimo to jednak, jego planowanie nie jest w stanie przewyższyć moralnych i psychicznych konsekwencji, jakie zbrodnia niesie ze sobą. Zabicie również Lizawiety, przypadkowej ofiary, ukazuje dramat moralny, z którym Raskolnikow nie potrafi poradzić sobie po dokonaniu zbrodni.

Po zbrodni Raskolnikow doświadcza głębokiego psychicznego i moralnego upadku. Jego teorie o nadczłowieku i przekraczaniu granic moralnych zderzają się z rzeczywistością, która przynosi ze sobą narastający lęk, objawy psychosomatyczne i poczucie winy. Narastający konflikt wewnętrzny, rozdźwięk między racjonalną teorią a emocjonalną rzeczywistością, staje się nie do zniesienia. Raskolnikow traci kontrolę nad swoim umysłem i ciałem, stając się więźniem swojego sumienia.

W tym dramatycznym momencie pojawia się postać Soni, która symbolizuje sumienie i serce. Sonia, prostytutka o czystym sercu, poświęca się dla rodziny, co czyni ją postacią pełną moralnego i duchowego piękna. Jej relacja z Rodionem staje się kluczowa dla jego wewnętrznej przemiany. Sonia reprezentuje wartości moralne i religijne, które są w kontrze do teorii Raskolnikowa. Wartości te, których symbolem staje się krzyżyk, jaki Sonia daje Rodionowi, oraz czytanie Pisma Świętego, stają się dla niego źródłem nadziei i moralnego wsparcia.

Sonia, dzięki swojej niezachwianej wierze, odgrywa kluczową rolę w nawróceniu Raskolnikowa. To ona namawia go do przyznania się do winy, co staje się pierwszym krokiem na drodze do jego odkupienia. Rodion, pod wpływem Soni, decyduje się poddać karze, co symbolizuje jego drogę do moralnej i duchowej przemiany.

Kara na Sybirze staje się dla Raskolnikowa zarówno symboliczną, jak i dosłowną przemianą. W czasie odbywania kary, Rodion przechodzi wewnętrzną przemianę, której towarzyszy wsparcie Soni – niezachwiane i pełne miłości. To dzięki niej Raskolnikow zaczyna akceptować swoją ludzką słabość i odkrywa na nowo człowieczeństwo. Ostatecznie, powrót do człowieczeństwa i akceptacja własnych słabości staje się kluczem do nowego początku i nadziei na szczęśliwe życie po odbyciu kary.

Powieść "Zbrodnia i kara" pełna jest symboliki i polifonii wartości. Sam tytuł powieści podkreśla dwoistość moralnego przekazu – zbrodnia jako kwintesencja zła i kara, zarówno jako sankcja społeczna, jak i osobiste odkupienie. Społeczna zbrodnia na lichwiarce kontrastuje z osobistą zbrodnią na sumieniu Rodiona, ukazując odkupienie jako centralny motyw moralny powieści i odnowienie wartości społecznych.

Filozoficzne tło powieści, ukazujące relatywizm moralny XIX wieku i ideę nadczłowieka, zderza się z realistycznym ukazaniem skutków realizacji tych teorii przez Dostojewskiego. Autor krytykuje fanatyzm i pochwala moralność, ukazując niemożność człowieka do pokonania własnego sumienia.

Podsumowując, konflikt między rozumem a sercem przedstawiony jest jako centralny motyw powieści "Zbrodnia i kara". Raskolnikow, próbując przezwyciężyć moralne bariery, staje się przykładem nieudanej próby wyzwolenia od sumienia. Sonia natomiast staje się symbolem moralności, serca i odkupienia. "Zbrodnia i kara" to pochwała etyki i odwiecznych praw rządzących ludzkim postępowaniem, ukazujących, że moralność, serce i sumienie są fundamentami człowieczeństwa.