Człowiek a władza despotyczna – rozważania w oparciu o literaturę polskiego romantyzmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.05.2024 o 12:17

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 31.05.2024 o 11:56

Despotyzm, pochodzący od greckiego słowa "Despotes" oznaczającego głowę domu lub zwierzchnika, odnosi się do formy władzy, która charakteryzuje się absolutną kontrolą władcy, brakiem kontroli nad jego działaniami i często prowadzi do tyranii i dyktatury. W literaturze polskiego romantyzmu despotyzm jest szczególnie widoczny w "Dziadach" Adama Mickiewicza, które ukazują losy społeczeństwa polskiego pod jarzmem władzy rosyjskiej.

Rządy Aleksandra I nad Polską były naznaczone okrucieństwem i brutalnością. Aleksander I, znany z nienawiści wobec Polaków, dążył do zniszczenia narodowego ducha i tożsamości Polaków. Jego działaniom towarzyszyły represje, przemoc, łamanie praw i terroryzowanie społeczeństwa. W takim kontekście przedstawiono trzy grupy ludzi w obliczu despotyzmu: tych, którzy sprzeciwiają się władzy, obojętnych oraz współpracujących z władzą despotyczną.

Pierwszą grupę stanowią młodzi patrioci, którzy sprzeciwiają się carskiej władzy. W "Dziadach" to właśnie oni są uwięzieni i poddani brutalnym represjom. Przykładem są młodzi Polacy, zamknięci w celi Konrada, którzy rozmawiają o ojczyźnie i jej losach. Za swój bunt są surowo karani: tortury, zesłanie na Syberię, rozdzielenie z rodzinami i niesprawiedliwe oskarżenia to tylko niektóre z metod represji. Ich heroizm, polegający na ofiarowaniu osobistego szczęścia dla dobra ojczyzny, jest tragiczny, ale jednocześnie ukazuje prawdziwą tożsamość narodową.

Drugą grupę stanowią osoby obojętne wobec rządów absolutnych. W scenie "Salonu warszawskiego" widać wyraźny podział na patriotów i obojętnych. Obojętni szlachcice są zainteresowani jedynie rozrywkami i przyjęciami organizowanymi przez rządzących, nie przejmując się losem kraju. Brak czucia narodowego i egoizm oraz nieuczulenie na cierpienia rodaków są ich cechami charakterystycznymi.

Trzecia grupa to osoby współpracujące z władzą despotyczną, najwyraźniej ukazana przez postać Senatora Nowosilcowa. Nowosilcow jest przykładem człowieka, który popiera absolutną władzę. Jest ambicjonalny, egoistyczny, okrutny i materialistyczny. Scena "Sen Senatora" dodatkowo demonstruje jego wewnętrzne demony i strach przed utratą statusu, co czyni go postacią skomplikowaną, ale jednoznacznie negatywną.

Konsekwencje despotyzmu są różnorodne i dotykają zarówno jednostki, jak i całe społeczeństwo. Młodzi patrioci ponoszą fizyczne i psychiczne cierpienie związane z wywózkami na Syberię i rozdzieleniem z rodzinami. Obojętni szlachcice, przez swój egoizm i brak zainteresowania losem kraju, przyczyniają się do wewnętrznej degradacji społeczności. Z kolei osoby skrajnie podporządkowane władzy despotycznej, jak Nowosilcow, przeżywają głęboką psychologiczną metamorfozę, przesiąkając korupcją i obawami o własne stanowisko.

Adam Mickiewicz w "Dziadach" ukazuje również dualistyczną naturę władzy. Konrad, główny bohater, dąży do władzy absolutnej, marząc o "rządzie dusz" i chęci osiągnięcia boskich możliwości. Jego patetyczny monolog ukazuje konflikt wartości, który dotyka realizacji patriotycznych celów w kontekście moralnym. W kontrze do Konrada, mamy postać księdza Piotra, który reprezentuje pokorę wobec władzy wyższej i ukazuje, według Mickiewicza, właściwą postawę wobec despotyzmu.

Podsumowując, władza despotyczna wywiera ogromny wpływ na społeczeństwo, kształtując różne postawy wobec tyranii – od sprzeciwu, przez obojętność, po kolaborację. Literatura polskiego romantyzmu, w tym szczególnie "Dziady" Adama Mickiewicza, ukazuje tragiczne skutki despotyzmu, brak idealnej społeczności pod rządami tyranii oraz znaczenie wspólnoty, równości, braterstwa i religii. Wolność osobista jest kluczowa dla budowy lojalności i równości w społeczeństwie.

Na koniec warto zastanowić się nad tym, co "Dziady" mogą nam przekazać dzisiaj. Czy współczesne społeczeństwo jest w stanie sprzeciwić się despotyzmowi tak jak młodzi patrioci z "Dziadów"? Jakie lekcje możemy wyciągnąć z historii i literatury? Despotyzm niesie za sobą zniszczenie wartości duchowych i moralnych, ale nadzieja na przyszłość leży w realizacji wartościowych celów bez szkodzenia innym oraz opieraniu działań na wartościach religijnych i moralnych. Mickiewicz poprzez swoją twórczość przestroga przed despotyzmem i podkreśla konieczność zachowania etycznych i duchowych fundamentów życia społecznego.