Diagnoza dla polskiego społeczeństwa- Bolesław Prus „Lalka”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.06.2024 o 13:44

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.06.2024 o 13:25

Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki, to jeden z czołowych przedstawicieli literatury pozytywistycznej w Polsce. Jego dzieło „Lalka” jest uznawane za jedno z najważniejszych w polskiej literaturze, a zarazem za jedną z najbardziej kompletujących diagnoz społeczeństwa drugiej połowy XIX wieku. Przez pryzmat głównych bohaterów powieści, Prus ukazuje panoramiczny obraz społeczeństwa warszawskiego, dotykając różnych jego warstw społecznych i skąpanych w różnorakich problemach, które hamowały jego rozwój.

Teza „Lalki” opiera się na założeniu, że Prus dokonał szczegółowej analizy polskiego społeczeństwa, ukazując jego wady, niedoskonałości oraz bariery, które przeszkadzały w jego progresie. Autor poprzez literackie postacie i wydarzenia obserwuje społeczne mechanizmy i wysuwa wnioski mające być swego rodzaju przestrogą oraz nauką dla przyszłych pokoleń.

W powieści „Lalka” społeczeństwo funkcjonuje niczym organizm, w którym każda warstwa społeczna pełni określoną rolę, stanowiącą element ogólnego funkcjonowania. Ta koncepcja, znana jako filozofia organicystyczna, to jedno z kluczowych założeń pozytywizmu. W tak pojętym organizmie istnieją zarówno zdrowe, jak i chore jego części. Prus doskonale odnosi tę ideę do ówczesnej rzeczywistości warszawskiej, ukazując „choroby” i niedoskonałości społecznych struktur.

Arystokracja stanowi dla Prusa pasożytniczą warstwę społeczeństwa. Stare szlacheckie rody żyją wspomnieniami dawnej świetności oraz przywiązaniem do tradycji, które nie idą w parze z chęcią do pracy i zmian. Na przykładzie rodziny Łęckich, Prus przedstawia ludzi żyjących iluzją, próbujących zachować pozory dawnej wielkości. Tomasz Łęcki, zadłużony, niezdolny do pracy, oraz jego córka Izabela, wpatrzona w swoje marzenia i iluzje, są doskonałym tego przykładem. Prus pokazuje, że arystokracja nie jest zdolna do adaptacji i przystosowania się do zmieniającego świata, w przeciwieństwie do bardziej pragmatycznych i pracowitych arystokratów, którzy potrafili odnaleźć swe miejsce w nowoczesnym społeczeństwie.

Portret mieszczaństwa warszawskiego także nie napawa optymizmem. Wielokulturowość tej warstwy społecznej – Żydzi, Niemcy, Polacy – nie sprzyja wspólnej pracy na rzecz rozwoju miasta. Prus krytycznie ocenia polskie mieszczaństwo za brak inicjatywy społecznej, skupianie się na gromadzeniu majątku oraz zazdrości. Wewnętrzne konflikty oraz opóźnienia w rozwoju społecznym stanowią kolejne przeszkody na drodze do postępu. Bohaterowie, tacy jak Stanisław Wokulski, przejawiający wielkie ambicje i chęć zmian, często natrafiają na mur niechęci, ignorancji i zazdrości.

Warszawska biedota, stanowiąca tło dla losów głównych bohaterów, uwidacznia ogromne rozwarstwienie społeczne. Prus skrupulatnie opisuje warunki życia robotników, uwypuklając kwestie społeczne i ekonomiczne, które zepchnęły tych ludzi na margines. Z jednej strony mamy przykłady luksusu i bogactwa, z drugiej zaś nędzę i niewyobrażalną biedę. Ta przepaść dodatkowo podkreśla niezdolność społeczeństwa do zrozumienia i rozwiązania problemów najuboższych.

Istotnym problemem, który Prus porusza w „Lalce”, jest także antysemityzm. Postacie takie jak Szlangbaum oraz doktor Szuman ukazują różne aspekty życia Żydów w Warszawie. Szlangbaum, mimo swojej przedsiębiorczości, jest stale narażony na niechęć i uprzedzenia. To narastający antysemityzm, który stanowi jedno z istotnych hamulców społecznego rozwoju. Prus ukazuje także jednostki pozytywne, takie jak Ignacy Rzecki, stawiające czoła nietolerancji i pracujące na rzecz wspólnego dobra.

Podsumowując, „Lalka” Bolesława Prusa to kompleksowa diagnoza polskiego społeczeństwa. Prus krytycznie ocenia różne warstwy społeczne – arystokrację, mieszczaństwo i biedotę, wskazując, że rozwój jednej warstwy społecznej jest niemożliwy bez współpracy z innymi. Idealistyczne założenia pozytywizmu, takie jak praca organiczna czy praca u podstaw, zderzają się z rzeczywistością pełną przeszkód i trudności. Przykłady jednostek pragnących wprowadzać zmiany na lepsze, takich jak Wokulski czy prezesowa Zasławska, pokazują, że chociaż droga do postępu jest trudna, możliwa jest transformacja poprzez wytrwałość i determinację.

Podkreślając aktualność diagnozy Prusa, można stwierdzić, że „Lalka” pozostaje wartościową przestrogą i nauką dla przyszłych pokoleń. Część problemów, które Prus opisywał w XIX wieku, pozostaje nadal aktualna, a refleksja nad nimi może być kluczowa dla zrozumienia mechanizmów blokujących rozwój społeczeństwa. „Lalka” przynosi więc ponadczasowe przestrogi i wskazówki, które warto uwzględniać, myśląc o przyszłości i rozwoju społecznym.

Bibliografia:

1. Bolesław Prus, „Lalka” 2. Prace monograficzne i artykuły dotyczące pozytywizmu, struktury społecznej XIX-wiecznej Warszawy, analizy „Lalki”.