Wyjaśnij pojęcia: byronizm, werteryzm, wallenrodyzm, prometeizm, przywołując odpowiednie przykłady literackie.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.06.2024 o 16:07

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.06.2024 o 16:04

Romantyzm, jako jedna z najważniejszych epok literackich, rozpoczął się na początku XIX wieku i stanowił reakcję na zawiłości Oświecenia oraz racjonalizm. Był to czas poszukiwania indywidualnej wolności, wyrażania emocji oraz buntu przeciwko konwencjonalnym normom społecznym i politycznym. Bohater romantyczny, będący centralnym elementem tej epoki, wyróżniał się wewnętrznym tragizmem, skrajnym indywidualizmem oraz skłonnościami do buntu. W niniejszym wypracowaniu omówię cztery charakterystyczne postawy bohaterów romantycznych: byronizm, werteryzm, wallenrodyzm i prometeizm, ilustrując je literackimi przykładami.

Byronizm to postawa charakterystyczna dla bohaterów stworzonych przez lorda George'a Gordona Byrona. Bohater byroniczny wyróżnia się indywidualizmem, dumą oraz buntem wobec świata. To postać tajemnicza, nieprzeciętna, często kierująca się własną moralnością, która bywa sprzeczna z ogólnie przyjętymi normami. Przykładem literackiego bohatera byronicznego jest Giaur z utworu Byrona pod tym samym tytułem. Giaur, którego imię pochodzi od tureckiego określenia niewiernego, jest postacią pełną tajemnic. Jest indywidualistą, który buntuje się przeciwko społecznym normom poprzez zemstę na Hassanie po tragicznej śmierci ukochanej Leili. Żyje w odosobnieniu, cierpiąc i dążąc do zapomnienia poprzez walki narodowowyzwoleńcze. Nawet przed śmiercią nie okazuje pokuty ani żalu. Byronizm to również postawa samego Byrona, który łamał obyczaje i etykiety arystokratycznych sfer, wyznawał idee demokracji i wolności oraz brał udział w powstaniu greckim.

Werteryzm to postawa wzorowana na postaci Wertera z powieści "Cierpienia młodego Wertera" autorstwa Johanna Wolfganga Goethego. Bohater werteryczny wyróżnia się wrażliwością, idealizmem, skłonnością do egzaltacji i melancholijnym usposobieniem. Cechuje go upoetyczniona wizja rzeczywistości oraz konflikt z mieszczańską moralnością. Centralnym tematem jego życia jest nieszczęśliwa miłość. Werter z powieści Goethego zakochuje się bez pamięci w Lottcie, która jest zaręczona z innym mężczyzną. Niemożność zdobycia ukochanej prowadzi Wertera do pasywności wobec rzeczywistości oraz do samobójstwa, które staje się wyrazem jego protestu i niemożności poradzenia sobie z uczuciami. „Cierpienia młodego Wertera” miały ogromny wpływ na młodzież romantyczną, a postać Wertera stała się wzorem do naśladowania dla wielu młodych ludzi.

Wallenrodyzm to postawa, która zakłada skrajne poświęcenie dla ojczyzny, nawet kosztem użycia podstępnych i zdradzieckich metod walki. Bohater wallenrodyczny zmaga się z tragicznym konfliktem między patriotyzmem a osobistym szczęściem. Przykładem takiej postawy jest Konrad Wallenrod, bohater poematu Adama Mickiewicza. Konrad zdradza Zakon Krzyżacki, działając na rzecz Litwy, swojej ukochanej ojczyzny. Jego czyny są heroiczne, lecz kosztem życia osobistego. Walczy z wewnętrznym dramatem i moralnym konfliktem wynikającym ze złamania rycerskiego kodeksu. Ostatecznie, po osiągnięciu celu, Konrad popełnia samobójstwo, by uciec przed wewnętrznym cierpieniem.

Prometeizm to postawa buntu wobec Boga w imię interesów zbiorowości, często charakteryzująca bohaterów literackich zdolnych do wielkich poświęceń. Bohater prometeistyczny wierzy, że jego działania, choćby prowadziły do cierpienia, są słuszne i mają przynieść szczęście ludzkości. Doskonałym przykładem prometeizmu jest Konrad z III części "Dziadów" Adama Mickiewicza. Konrad poświęca się dla ojczyzny, walcząc z tyranią i domagając się "rządu dusz" dla narodu. W słynnej Wielkiej Improwizacji bohater rzuca wyzwanie Bogu, bluźniąc i domagając się od Niego mocy. Pycha Konrada, wynikająca z przekonania o słuszności swojej sprawy, prowadzi go do nieuchronnej klęski, lecz jego ofiara i bunt nie idą na marne.

Podsumowując, byronizm, werteryzm, wallenrodyzm i prometeizm to postawy bohaterów romantycznych, które ukazują głębokie konflikty moralne i emocjonalne, oraz poszukiwanie indywidualnej wolności. Bohaterowie romantyczni, poprzez swoje poświęcenie, bunt i indywidualizm, wpłynęli na kształtowanie literatury romantycznej, inspirując kolejne pokolenia twórców i czytelników. Romantyzm ukazywał nie tylko wewnętrzne zmagania jednostki, ale także uniwersalne ludzkie dążenia, które pozostają aktualne do dziś.