Wpływ okoliczności na zachowanie człowieka na podstawie „Ferdydurke” i innego utworu literackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.01.2026 o 14:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.01.2026 o 11:51

W literaturze wielokrotnie poruszany jest temat wpływu okoliczności na zachowanie człowieka. Dwa utwory, które szczególnie dobrze ilustrują ten problem, to "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza oraz "Proces" Franza Kafki. Oba te dzieła ukazują, jak wewnętrzne i zewnętrzne okoliczności mogą kształtować postawy, decyzje i działania bohaterów, często prowadząc do absurdalnych i opresyjnych sytuacji.

W "Ferdydurke" Gombrowicza, główny bohater, trzydziestoletni Józio, zostaje wbrew swojej woli ponownie wciągnięty w świat szkoły i dorastania. Profesor Pimko, narzucając Józiowi powrót do szkoły, traktuje go jak dziecko, co natychmiast wywołuje w nim poczucie absurdu i dezorientacji. Sytuacja, w której się znalazł, wymusza na Józiu adopcję roli ucznia, co wpływa na jego zachowanie i sposób postrzegania samego siebie. W tym kontekście, Gombrowicz pokazuje, jak systemy społeczne i oczekiwania mogą narzucać role i tożsamości jednostkom, nie dając im możliwości ucieczki ani buntu. Józio przez cały czas czuje się zniewolony przez konwencje i formy, które są mu narzucane przez otoczenie.

Analogicznie, w "Procesie" Kafki, główny bohater Joseph K. zostaje aresztowany bez wyjaśnienia przyczyny i wciągnięty w absurdalny wir biurokratycznych procedur. Cała sytuacja wprowadza go w stan ciągłego niepokoju, stresu i zagubienia. Kafka maluje obraz świata, w którym jednostka jest całkowicie bezsilna wobec gigantycznej, bezosobowej machiny biurokracji. Joseph K. stara się zrozumieć mechanizmy rządzące jego sprawą, a jednocześnie traci poczucie własnej wartości i godności. Proces, przez który przechodzi, zmienia jego charakter, prowadzi do izolacji, paranoi i w końcu do akceptacji absurdalnej rzeczywistości.

W obu utworach kluczowym elementem jest absurdalność sytuacji, w jakie zostają wciągnięci bohaterowie. Józio i Joseph K. są zmuszeni dostosować swoje zachowanie do logiki narzuconej im przez zewnętrzne okoliczności, które wydają się być całkowicie oderwane od zdrowego rozsądku i norm moralnych. Wskutek tego, ich poczucie tożsamości ulega degradacji. W "Ferdydurke" bohater uświadamia sobie, że nie jest w stanie uciec od form, które są mu narzucane przez społeczeństwo. W "Procesie" zaś, Joseph K. musi zmierzyć się z niesprawiedliwym systemem prawnym, który go niszczy.

Ponadto, obie powieści podejmują tematykę władzy i kontroli. W "Ferdydurke" Profesor Pimko i inni nauczyciele symbolizują autorytarną władzę, która nieustannie kontroluje i formuje młode umysły. Józio, mimo swoich protestów, jest podporządkowany tej władzy. W "Procesie" władzę reprezentuje nieludzka biurokracja, która kontroluje każdy aspekt życia Joseph K. W obu przypadkach bohaterowie są bezradni wobec tych sił i muszą dostosować swoje zachowanie do ich reguł, choćby były one irracjonalne.

Okoliczności, jakie wpływają na bohaterów omawianych utworów, wywołują w nich różne reakcje emocjonalne i psychiczne. Józio przechodzi przez stany buntu, rezygnacji i świadomości własnej bezsilności wobec społecznych form. Joseph K. doświadcza frustracji, strachu i w końcu rezygnacji, przyjmując nieunikniony wyrok. Obaj bohaterowie ostatecznie nie są w stanie wyzwolić się z narzuconych im okoliczności, co prowadzi do tragicznych konkluzji.

Podsumowując, "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza i "Proces" Franza Kafki to dwie literackie opowieści, które w sposób barwny i głęboko symboliczny ukazują, jak okoliczności mogą wpływać na zachowanie człowieka. Zarówno Józio, jak i Joseph K. są zmuszeni do przystosowania się do absurdalnych sytuacji, które odbierają im autonomię i kształtują ich tożsamość w sposób, na który nie mają wpływu. Te historie pokazują, że człowiek jest często bezsilny wobec sił zewnętrznych, które narzucają mu określone role i zachowania, co prowadzi do egzystencjalnych i moralnych konfliktów.