Motyw rewolucji w literaturze oraz konteksty z epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.06.2024 o 16:08

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.06.2024 o 15:56

Rewolucja, jako pojęcie, zawsze budziła skrajne emocje i wzbudzała liczne kontrowersje. Definiowana najczęściej jako gwałtowna zmiana polityczna, społeczna i gospodarcza, rewolucja w literaturze odnosi się zarówno do realnych wydarzeń historycznych, jak i do procesów wewnętrznej przemiany bohaterów literackich. W niniejszym wypracowaniu postaram się dokonać analizy motywu rewolucji na podstawie wybranych dzieł literackich różnych epok, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstów historycznych i społecznych, w których te utwory powstały.

W listopadzie 1917 roku, Rewolucja Październikowa w Rosji zainicjowała okres wielkich zmian, które objęły całą Europę, wpływając na życie setek milionów ludzi. Stąd też, nie dziwi fakt, że zdarzenia te znalazły swoje odzwierciedlenie w literaturze. Warto zwrócić uwagę na dzieło, które w prosty sposób ukazuje ideały oraz brutalną rzeczywistość rewolucyjnych przekształceń. "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego to jedna z najważniejszych polskich powieści, która porusza temat rewolucji w sposób niezwykle interesujący.

Głównym bohaterem "Przedwiośnia" jest Cezary Baryka, młody chłopak wychowany w Baku, mieście pełnym zawirowań społeczno-politycznych. Rewolucja Październikowa ściśle łączy się z jego życiem; ojciec Cezarego wyjeżdża na front I wojny światowej, a on sam angażuje się w rewolucję bolszewicką. Początkowo zauroczony ideami rewolucyjnymi, z czasem dostrzega ciemną stronę rewolucji – przemoc, niesprawiedliwość i chaos. Śmierć matki powoduje, że Cezary traci swoją młodzieńczą naiwność i zaczyna kwestionować dotychczasowe przekonania.

Powrót do Polski, która dopiero co odzyskała niepodległość, stawia Cezarego w obliczu nowych wyzwań. Rewolucyjne nastroje społeczeństwa, rozdźwięk między ideałami a rzeczywistością, wszystko to prowadzi do jego wewnętrznego konfliktu. Symboliczny marsz na Belweder, w którym bierze udział, jest kulminacją tego wewnętrznego rozdźwięku – jego postawa wobec bolszewizmu jest pełna sprzeczności. Zakończenie powieści i udział Cezarego w marszu można interpretować jako próbę Żeromskiego ukazania niebezpieczeństw popularyzowania rewolucji oraz jej płynnych granic moralnych.

Z kolei "Nie-Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego przedstawia rewolucję w kontekście XIX-wiecznych walk arystokracji z niższymi klasami społecznymi. Głównym bohaterem jest Hrabia Henryk, którego życie pełne jest wewnętrznych konfliktów i tragedii. Przywódca rewolucji – Pankracy – to postać, której motywy i działania są skonfliktowane. Początkowo pełen wysokich ideałów, staje przed realiami, które dehumanizują i niszczą zarówno jego samego, jak i te ideały, które próbował wcielić w życie. Dialogi pomiędzy Pankracym a Henrykiem krok po kroku demaskują iluzoryczność rewolucyjnych marzeń i ich brutalne konsekwencje. Wizja Chrystusa, która pojawia się w końcowych scenach, świadczy o uniwersalnych stratach ponoszonych przez wszystkie strony konfliktu.

Dalszą interpretację motywu rewolucji znajdziemy w "Szewcach" Stanisława Ignacego Witkiewicza. Witkacy, będąc świadkiem Rewolucji Październikowej, w swoim awangardowym stylu ukazuje krytykę rewolucji jako narzędzia przemocowego przewrotu. Choć bohaterowie dramatu dążą do szlachetnych celów, w końcu wpadają w spiralę chaosu i destrukcji. Cyniczny finał rewolucji, w którym zmiana władzy nie przynosi realnych zmian, stanowi przestrogę Witkacego przed dehumanizującą mocą rewolucji.

Również w literaturze światowej znajdziemy liczne przykłady nawiązujące do motywu rewolucji. "Włóczęga" Jacka Londona porusza temat rewolucji w kontekście wędrówki i poszukiwania sensu życia, gdzie bohaterowie muszą zmierzyć się z problemami bezdomności i rebelii. Inny aspekt rewolucji – moralnej i wewnętrznej – ukazuje Fiodor Dostojewski w "Zbrodni i karze". Raskolnikow, główny bohater, przechodzi wewnętrzną przemianę, która jest w pewnym sensie jego osobistą rewolucją moralną. W "Roku 1984" George'a Orwella mamy natomiast do czynienia z dystopijną wizją rewolucji totalitarnej, pokazującą jej zgubny wpływ na jednostkę i społeczeństwo.

Podsumowując, motyw rewolucji w literaturze jest niezwykle złożony i wieloaspektowy. Rewolucja, jako narzędzie dramatycznych zmian społecznych i politycznych, jest często przedstawiana jako przepełniona sprzecznościami – z jednej strony będąca wyrazem szlachetnych dążeń, z drugiej strony prowadząca do brutalnych i dehumanizujących konsekwencji. Autorzy różnych epok, jak Żeromski, Krasiński czy Witkiewicz, podchodzą do tego tematu w sposób zróżnicowany, jednak łączy ich krytyczna ocena zarówno rewolucji, jak i jej skutków.