Państwowy kapitalizm w Chinach w latach 1970-1980

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 15:15

Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku Chiny były krajem zdominowanym przez twardą stalinizmem i centralistycznym planowaniem gospodarczym. Przez dekady, pod rządami Mao Zedonga, Chiny dążyły do budowy społeczeństwa socjalistycznego. Proces industrializacji i kolektywizacji ziemi przeprowadzany z dużym wysiłkiem ludności, przyniósł jednak więcej problemów niż korzyści. Zastój gospodarczy i powszechny niedobór były częścią codzienności Chińczyków. Dopiero po śmierci Mao w 1976 roku pojawiła się możliwość wprowadzenia bardziej elastycznych zmian w gospodarce. Lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte stały się okresem przejściowym, w którym zaczęto kłaść podwaliny pod nowoczesny państwowy kapitalizm.

Kluczową postacią w tym transformacyjnym procesie był Deng Xiaoping, który choć nigdy formalnie nie był głową państwa ani partii, to jednak pełnił funkcję lidera de facto. Deng był realistą, który zdawał sobie sprawę, że dogmatyczne trzymanie się marksistowskich zasad nie przyniesie Chinom korzyści. Wiedział, że kraj ten potrzebuje reform zarówno w sferze gospodarki, jak i społecznej, aby móc się rozwijać. Główny program, który dał początek reformom na dużą skalę, to "cztery modernizacje" zaproponowane już przez premiera Zhou Enlaia pod koniec lat 60. XX wieku, obejmujące przemysł, rolnictwo, wojsko oraz naukę i technologię.

Jednym z pierwszych kroków Denga było wprowadzenie polityki otwarcia na świat. W 1978 roku rozpoczęto stworzenie Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE) jako obszarów eksperymentalnych, w których wprowadzono bardziej liberalne prawa gospodarcze, takie jak możliwość zakładania spółek joint-venture z partnerami zagranicznymi. Pierwsze takie strefy powstały w miastach takich jak Shenzhen, Zhuhai, Shantou i Xiamen. Te strefy stanowiły praktyczne laboratoria, w których można było przetestować elementy rynkowe w gospodarce w bardziej kontrolowanym środowisku. Wyniki były tak obiecujące, że model ten był szybko replikowany w innych regionach kraju.

Kolejną innowacją była reforma rolnictwa. Przez dziesięciolecia chińska wieś funkcjonowała w ramach kolektywizacji, co często prowadziło do niskiej wydajności i ubóstwa. Deng zdecydował się na wprowadzenie tzw. "systemu odpowiedzialności domowej gospodarstwa rolnego", który pozwalał rolnikom na dzierżawienie ziemi od państwa i samodzielne zarządzanie produkcją. Rolnicy mogli teraz decydować, co produkować i na jaką skalę, a nadwyżkę ponad narzucone przez państwo kwoty mogli sprzedawać na wolnym rynku. Ta reforma znacząco zwiększyła wydajność rolnictwa i poprawiła warunki życia chińskich rolników.

W miarę jak gospodarka otwierała się na świat, w Chinach zaczęły napływać inwestycje zagraniczne. Dzięki niskim kosztom pracy i korzystnym warunkom inwestycyjnym, wiele zachodnich firm zdecydowało się na uruchomienie swoich fabryk w Chinach. Państwo nadal odgrywało kluczową rolę w gospodarce, kontrolując kluczowe sektory takie jak energetyka, telekomunikacja czy przemysł ciężki, jednak stopniowo wprowadzano elementy rynkowe, które miały napędzać wzrost.

Równolegle z reformami gospodarczymi szły zmiany społeczne. Władze zaczęły promować edukację i szkolnictwo wyższe, co miało przygotować młode pokolenie Chińczyków do pracy w dynamicznie rozwijającej się gospodarce. Wzrosła również mobilność społeczna, a mieszkańcy wsi zaczęli masowo przenosić się do miast w poszukiwaniu pracy.

Jednak nie wszystkie działania Denga były napotykane z entuzjazmem. Wprowadzane reformy wprowadzały nierówności społecznie i różnice majątkowe. Dochodziło także do niepokojów związanych z korupcją i nepotyzmem w aparacie państwowym. Kulminacją tych napięć były protesty na placu Tiananmen w 1989 roku, które zakończyły się brutalnym tłumieniem przez wojsko.

W latach 70. i 80. XX wieku Chiny przeżyły proces, który na stałe zmienił ich krajobraz gospodarczy i społeczny. Dzięki reformom zapoczątkowanym przez Denga Xiaopinga nastąpił przełom w stalinizacyjnym modelu gospodarki, otwierając drogę do nowoczesnego, choć wciąż kontrolowanego przez państwo, kapitalizmu. Reformy te stały się fundamentem dynamicznego wzrostu gospodarczego, który w ciągu dekad uczynił Chiny jedną z najważniejszych potęg gospodarczych świata.