Postawa zaangażowania w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości na przykładzie „Zbrodni i kary” lub „Dziadów”

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.01.2026 o 9:46

Postawa zaangażowania w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości to wieloaspektowy temat, który można rozpatrywać na wielu płaszczyznach i w różnych kontekstach literackich. W ramach tego wypracowania skupię się na dwóch znakomitych dziełach literatury światowej: „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego oraz części III „Dziadów” Adama Mickiewicza. Obie te pozycje literackie przedstawiają bohaterów, którzy starają się zmienić rzeczywistość, podejmując działania mające na celu realizację swoich celów i ideałów.

W „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego mamy do czynienia z postacią Rodiona Raskolnikowa, młodego studenta prawa, który w imię swoich przekonań decyduje się na popełnienie morderstwa. Raskolnikow jest przekonany, że jego działania mają na celu „wyższe dobro” i że eliminacja starej lichwiarki, która żeruje na innych, przyczyni się do poprawy społeczeństwa. Jego zaangażowanie w tę sprawę wynika z potrzeby uświadomienia sobie własnej mocy i możliwości wprowadzenia zmian. Raskolnikow jest przekonany, że istnieją jednostki, które mają prawo przekroczyć moralne normy obowiązujące w społeczeństwie, jeżeli ich działania prowadzą do wspólnego dobra. Jednak jego postawa oraz późniejsze sumienie i rozwój wydarzeń ukazują, jak trudno w rzeczywistości jest uzasadnić moralnie takie czyny i zmierzyć się z ich konsekwencjami. Raskolnikow mimo swej początkowej pewności siebie, zderza się z rzeczywistością, która przytłacza go ciężarem winy i prowadzi do jego wewnętrznego rozdarcia. To ostatecznie prowadzi do jego wyzwania przed samym sobą i głębokiej moralnej refleksji.

W kontekście III części „Dziadów” Adama Mickiewicza, warto zwrócić uwagę na postać Konrada. Jego zaangażowanie w sprawę wynika z głębokiej troski o przyszłość narodu polskiego i dążenia do odzyskania niepodległości. Konrad, jako bohater romantyczny, odczuwa mocno ból swojego narodu, co prowadzi go do buntu przeciwko niesprawiedliwościom, jakie dotykają Polaków pod zaborem rosyjskim. Konrad pragnie zmienić rzeczywistość, walczyć z opresją i zaborczymi rządami. Jego Misja ma charakter mesjanistyczny, gdyż uważa, że jest powołany do ratowania swojego narodu. Konrad przechodzi przez etap buntu i dialogu z Bogiem, gdzie wychodzi na jaw jego wewnętrzne rozdarcie między idealistycznymi pragnieniami a brutalną rzeczywistością. Jego żarliwość, niewątpliwe zaangażowanie w sprawę i determinacja mają na celu zmiany rzeczywistości, jednak od strony fabularnej i rozwojowej postaci, Mickiewicz także przedstawia niełatwą drogę, która wymaga wielkich poświęceń i nie zawsze kończy się happy endem.

Oba utwory ukazują również różne sposoby uzasadniania swoich działań oraz ich konsekwencje. Raskolnikow dokonuje morderstwa pod wpływem idei „wyższej jednostki”, która może decydować o losach innych, natomiast Konrad działa w imię miłości do ojczyzny i próby wyzwolenia narodu spod jarzma zaborców. Postawy obu bohaterów są zdeterminowane ich wizją świata i tym, co dla nich właściwe i moralnie akceptowalne w danej chwili. Raskolnikow idzie drogą racjonalizacji czynu zła w imię dobra, co ostatecznie prowadzi go do wewnętrznego chaosu, podczas gdy Konrad walczy o sprawiedliwość i niepodległość, co choć powodowane szlachetnymi intencjami, nie przynosi bezpośrednich owoców, lecz jest obciążone wielkimi cierpieniami i stratami.

Podsumowując, postawa zaangażowania w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości jest tematem, który można analizować z różnych perspektyw, uwzględniając motywacje, konteksty i skutki działań bohaterów literackich. „Zbrodnia i kara” oraz „Dziady” ukazują dwa różne światy i dwie różne postawy: pragmatyzm Raskolnikowa kontra romantyczny idealizm Konrada, które mimo różnic niosą za sobą wspólny mianownik – próbę wkroczenia i przekształcenia skomplikowanej, często niezależnej od jednostki rzeczywistości.