Widzenie człowieka i świata w literaturze staropolskiej średniowiecze, renesans, barok.
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.06.2024 o 9:49
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 10.06.2024 o 9:42
Streszczenie:
Literatura staropolska odzwierciedla różne wizje człowieka i świata: teocentryzm średniowiecza, antropocentryzm renesansu i kruchość życia baroku. ?
Widzenie człowieka i świata w literaturze staropolskiej: średniowiecze, renesans, barok
---Literatura każdej epoki historyczno-literackiej dostarcza nam unikalnego obrazu człowieka i świata, który odzwierciedla ówczesne wartości, ideologie, wyznawane wiarę i filozofię. Każda z tych epok miała swoje charakterystyczne poglądy na miejsce człowieka we wszechświecie oraz jego rolę w społeczeństwie. W niniejszym wypracowaniu postaram się przybliżyć i porównać wizje świata i człowieka w literaturze średniowiecza, renesansu i baroku, używając konkretnych przykładów literackich. Teza, którą pragnę udowodnić, brzmi: Literatura staropolska jest odzwierciedleniem głównych nurtów filozoficznych i ideologicznych każdej epoki, przedstawiając różne drogi do osiągnięcia szczęścia oraz miejsce człowieka w hierarchii kosmicznej i społecznej.
---
Średniowiecze
Średniowiecze, okres trwający od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego w 476 roku aż do XV wieku, charakteryzowało się dominacją teocentryzmu oraz feudalizmu. Był to czas, kiedy Bóg stanowił centrum świata, a wszelkie aspekty życia obracały się wokół wypełniania obowiązków religijnych. System teocentryczny podkreślał, że Bóg jest istotą najwyższą i celem wszelkich ludzkich działań. Hierarchia bytów, opisane przez św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu, przedstawiała świat jako drabinę stworzeń, począwszy od zwierząt, poprzez ludzi, aż po anioły.Podobnie ważną rolę odgrywał system feudalny, który składał się z relacji zależności senior-wasal. Istniała określona hierarchia społeczna, gdzie każde miejsce było ustalone jako niezmienne. Człowiek miał wypełniać swoje obowiązki nie tylko wobec Boga, ale również w obrębie owego systemu społecznego.
Literatura średniowieczna pełniła głównie funkcję dydaktyczną, ilustrując wzorce osobowe, które pomagają zrozumieć tamtejsze wartości. "Legenda o świętym Aleksym" ukazuje wzorzec świętego-ascety. Święty Aleksy, rezygnując z doczesnych przyjemności i poświęcając się całkowicie Bogu, symbolizuje pokorę, modlitwę i cudowność towarzyszącą śmierci świętych. Jego życie jest pełne ascezy, pokory, a także wyrzeczeń, co czyni go wzorem do naśladowania.
Kolejny wzorzec to postać rycerza, której idealnym przykładem jest Roland z "Pieśni o Rolandzie". Roland jest wzorem rycerza pełnego odwagi, honoru i oddania seniorowi oraz Bogu. Jego patetyczna śmierć w bitwie podkreśla, jak wielką wagę przykładano do honoru i wierności w średniowieczu.
Nie można także pominąć motywu fatalnej miłości, która jest destrukcyjna dla porządku społecznego, jak jest to przedstawione w "Dziejach Tristana i Izoldy". Rozdarcie między obowiązkiem a miłością oraz symbolika zakazanego uczucia ilustrują, jak skomplikowane były dla człowieka średniowiecznego relacje wewnętrzne i społeczne.
Wreszcie, średniowieczna literatura obficie nawiązywała do motywu vanitas i danse macabre. Obrazy takie jak szkielet z kosą przypominały o nietrwałości życia i konieczności pokory wobec Boga, co miało uczyć, że wszyscy ludzie są równi wobec śmierci.
---
Renesans
Renesans to epoka, która przyniosła zupełnie nową wizję człowieka i świata. Czas trwający od XIV do XVI wieku charakteryzował się odrzuceniem teocentryzmu na rzecz antropocentryzmu, czyli uznaniem człowieka za centrum wszechświata. Narodziny humanizmu oraz odnowione zainteresowania starożytnością wpłynęły na literaturę tej epoki.Filozoficzne podstawy humanizmu kładły nacisk na wszechstronne wykształcenie człowieka i nakładały na niego rolę zarówno duchową, jak i doczesną. Człowiek renesansu miał żyć pełnią życia, korzystając z piękna świata stworzonego przez Boga.
Najbardziej znaczącymi przykładami literatury renesansowej są utwory Jana Kochanowskiego, na przykład "Pieśń IX", która wyraża filozofię Carpe Diem – chwytania dnia, życie w umiarkowaniu i równowadze. W "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" Kochanowski pochwala życie wiejskie, podnosząc na piedestał harmonię z naturą, co jest kolejnym nawiązaniem do ideałów humanizmu.
Z kolei utwory Mikołaja Reja, takie jak "Żywot człowieka poczciwego", przedstawiają idealizację życia wiejskiego jako miejsca spokoju i harmonii. Rej również promował antropocentryczny obraz świata, w którym człowiek ma możliwość realizacji siebie i dążenia do doczesnego szczęścia. Bóg w literaturze renesansowej Jawie się jako stwórca pięknego świata, którego człowiek powinien korzystać rozsądnie.
---
Barok
Barok, przypadający na przełom XVI i XVII wieku, to czas przepełniony niepokojem i kontrastami, szczególnie w kontekście religijnej kontrreformacji. Filozofia tej epoki postrzegała życie jako pełne marności, niepewności i krótkotrwałości. W literaturze barokowej nasilają się motywy vanitas, ukazujące kruchość ludzkiej egzystencji.Daniel Naborowski jest jednym z czołowych przedstawicieli literatury barokowej. W swoim utworze "Marność" reflektuje nad przemijalnością życia i wartości doczesnych. Z kolei w wierszu "Krótkość żywota" używa metafory ulotności, aby zilustrować, jak krótkie i ulotne jest ludzkie życie, narażone na zmienność i chaos.
Kwestie religijne były również silnie obecne w literaturze baroku. Kontrreformacja wprowadziła czas religijnego niepokoju i wielości wyborów, co dodatkowo podkreślało ludzką słabość i niemoc wobec zmienności świata. Poezja barokowa często ilustrowała tę kruchą kondycję ludzką, jednocześnie szukając oparcia w Bogu.
---
Podsumowanie
Podsumowując, literatura średniowieczna, renesansowa i barokowa oferują różnorodne wizje człowieka i świata. Średniowiecze zdominowane było przez teocentryzm, gdzie człowiek był sługą Boga w ustalonym porządku kosmicznym i społecznym. Renesans przyniósł antropocentryzm, stawiając człowieka w centrum świata i podkreślając wartość życia ziemskiego. Barok, pełen niepokoju i kontrastów, skupił się na kruchości ludzkiej egzystencji i przemijalności doczesnych wartości.Warto zauważyć, że pewne elementy myśli filozoficznej przetrwały przez wieki i wracają w różnych formach w kolejnych epokach. Literatura staropolska stanowi cenną skarbnicę ludzkich myśli i refleksji, która nadal ma znaczenie dla współczesności. Refleksje z przeszłości mogą nas uczyć, jak żyć w zgodzie z niezbywalnymi wartościami, czerpać z dziedzictwa kulturowego i kultywować mądrość przodków w naszych czasach.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.06.2024 o 9:49
O nauczycielu: Nauczyciel - Agata K.
Od 9 lat pracuję w liceum ogólnokształcącym i wspieram uczniów w budowaniu pewności w pisaniu. Wspieram w przygotowaniu do ważnych egzaminów, rozwijając myślenie krytyczne oraz umiejętność jasnego formułowania tez. Na lekcjach dbam o życzliwą atmosferę i konkretne wskazówki, dzięki którym praca z tekstem staje się praktycznym narzędziem, a nie tylko zbiorem reguł. Moi uczniowie doceniają spokojne tempo pracy, uporządkowane notatki i strategie, które przekładają się na lepsze wyniki.
Wypracowanie jest bardzo dobrze napisane i strukturalnie zorganizowane.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się