Człowiek wobec Dekalogu: konsekwencje przekraczania zasad moralnych w życiu bohatera na podstawie ballady „Świteź”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.02.2026 o 9:35

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 31.01.2026 o 14:38

„Świteź” Adama Mickiewicza jest jednym z najbardziej znanych utworów tego wybitnego polskiego pisarza romantyzmu. Ballada opowiada historię, której głównym motywem jest naruszenie zasad moralnych zawartych w Dekalogu i konsekwencje, jakie z tego wynikają. Przeanalizujmy więc tę opowieść, zwracając szczególną uwagę na konsekwencje naruszania moralnych reguł przez jej bohaterów.

Ballada „Świteź” zaczyna się od tajemniczej scenerii jeziora, które wypełnia atmosferę mistyczną i pełną sekretów. Jezioro to, jak się później okazuje, skrywa tragiczne losy mieszkańców dawnego grodu, którzy zostali ukarani za swoje moralne występki. Historia w samej swej genezie sięga głębokiego przesłania: łamanie etycznych i boskich praw prowadzi do nieuchronnych kary.

Pierwszym istotnym aspektem jest zdrada wiary i sojusz z wrogami, co widzimy w działaniach niektórych mieszkańców grodu Świteź. Konieczność obrony przed napadającymi wojskami była próbą ich wiary i lojalności wobec Boga. Mieszkańcy miasta dali się zwieść i zawarli układ z wrogimi najeźdźcami, przez co złamali kilka kluczowych przykazań Dekalogu: „Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną” oraz „Nie czyń żadnej rzeźby ani żadnego obrazu...”.

Konsekwencje tej zdrady są opowiedziane w formie metaforycznej - mieszkańcy miasta zostają zamienieni w kwiaty, a całe miasto tonie w jeziorze. To kara za ich moralne przestępstwa, która pokazuje, że łamanie przykazań niesie ze sobą poważne reperkusje. Tym samym spełnia się biblijne proroctwo, że niewierność względem Boga prowadzi do upadku i zniszczenia.

Kolejnym przejawem naruszenia zasad moralnych jest działanie samego wroga, który bez litości napada na gród. W jego postaci widzimy personifikację zła, które nie zna granic w swoim okrucieństwie. Tego rodzaju postępowanie można uznać za złamanie przynajmniej dwóch przykazań: „Nie zabijaj” i „Nie pożądaj żadnej rzeczy, która jego jest”. Wrogowie, którymi są najczęściej personifikowane bezosobowe siły lub konkretne osoby działające wbrew zasadom prawa i sprawiedliwości, zostają ukarani nieomal natychmiastowo.

Ostańmy się jednak głównie na mieszkańcach Świtezi, którzy są centralnymi postaciami tej opowieści. Ballada Mickiewicza wyraźnie pokazuje, że działania moralnie wątpliwe mogą przynieść zgubę nie tylko indywidualnym osobom, ale całej społeczności. Złamanie boskich przykazań przez jego mieszkańców nie tylko skutkuje ich osobistą tragedią, ale też zniszczeniem całego miasta, które staje się martwym świadkiem ich niewierności.

Mikrodramatyzm narracji, jak to bywa w balladach, przekłada się na makrodramatyzm społeczny. Zdrada wartości, wiary i lojalności nie jest tutaj tylko incydentem jednostkowym, ale zjawiskiem, które angażuje cały łańcuch moralnych i społecznych interakcji. Mickiewicz w swojej balladzie wyraźnie nawiązuje do romantycznego ducha odpowiedzialności zbiorowej i karmy, które to pojęcia były szczególnie bliskie jego epoce. Przykład mieszkańców Świtezi to doskonała ilustracja tego, jak dalece mogą sięgnąć konsekwencje moralnych grzechów i złamania Dekalogu.

Na koniec warto zauważyć, że „Świteź” pełni także funkcję moralitetu, ucząc, że każde wykroczenie przeciwko boskim i moralnym zasadom nie uchodzi bez echa. Zniszczenie miasta jest symbolem kary boskiej za grzechy i moralne upadki jego mieszkańców. Mickiewicz składa niejako literacko oskarżenie wobec społeczności, które odwracają się od wartości i etycznych norm, przypominając, że ostateczna sprawiedliwość boska nie zna wyjątków i zmienne będą musiały ponieść odpowiednie konsekwencje za swoje czyny.

Podsumowując, ballada „Świteź” Adama Mickiewicza ilustruje konsekwencje łamania zasad Dekalogu na przykładzie mieszkańców grodu, którzy poprzez swoje moralne występki doprowadzili do upadku swojego miasta. Utwór ten jest mocnym świadectwem literackim, że Dekalog odgrywa fundamentalną rolę w kierunkowaniu ludzkiego życia i każde naruszenie tych zasad ma swoje surowe konsekwencje.