Rola duchów, widm i zjaw w utworze literackim. Omów zagadnienie na podstawie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.06.2024 o 10:30

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.06.2024 o 12:03

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej, obfituje w elementy mistyczne, symboliczne oraz metafizyczne. Istotnym składnikiem tej narodowej tragedii jest występowanie duchów, widm i zjaw, które wzmacniają dramatyzm oraz przekazują głębsze znaczenia i interpretacje rzeczywistości zarówno historycznej, jak i społeczno-politycznej. Duchy w „Weselu” pełnią nie tylko funkcje fabularne, ale są także nośnikami bogatej symboliki i uczuć, oddając esencję polskiego ducha narodowego.

Pierwszym duchem, który pojawia się w dramacie, jest Widmo, zjawa Ludwika de Laveaux, zmarłego malarza i dawnego narzeczonego Marysi. Widmo materializuje się na scenie jako postać tęskniąca za dawną miłością i idealizująca przeszłość. Marysia, która była jego ukochaną, teraz jest mężatką, co dodatkowo podkreśla kontrast między przeszłością a teraźniejszością. Spotkanie Marysi z Widmem jest symbolem niespełnionych marzeń młodości i utraconych wartości. Wyspiański doskonale pokazuje, jak przeszłość nie pozwala bohaterom całkowicie żyć w teraźniejszości, a duchy dawnego życia wciąż odgrywają istotną rolę w ich codzienności.

Kolejnym duchem jest Stańczyk, legendarny błazen króla Zygmunta Starego. Stańczyk odwiedza Dziennikarza, symbolizując krytykę postawy inteligencji. Jest to wyraz rozczarowania względem warstwy intelektualnej i artystycznej, która według Wyspiańskiego stała się bierna i oderwana od narodowych problemów. Stańczyk, uosabiający mądrość i głęboką troskę o losy kraju, gani Dziennikarza za jego pasywny sceptycyzm. Ta relacja unaocznia, jak ważne jest zaangażowanie społeczne i odpowiedzialność intelektualistów za losy narodu. Stańczyk staje się moralnym lustrem, w którym Dziennikarz musi skonfrontować swoje zaniedbane obowiązki obywatelskie.

Jednym z najbardziej znanych duchów w „Weselu” jest Rycerz, pojawiający się przed Poetą. Rycerz, czyli Zawisza Czarny, to symbol polskiego etosu rycerskiego, odwagi, honoru i męstwa. Jednak jego pojawienie się kontrastuje z dekadencką postawą Poety, który zamiast działać, zanurza się w marazmie i melancholii. Zawisza Czarny przypomina o potrzebie działania, determinacji i poświęcenia dla ojczyzny. Poeta, zderzając się z tym duchem, uświadamia sobie własny brak aktywności i wewnętrznej siły. Jest to przestroga, że intelektualny czy artystyczny głos powinien być również głosem czynu i zaangażowania.

Elementy nadprzyrodzone w „Weselu” nie ograniczają się jedynie do duchów związanych z przeszłością historyczną. W utworze pojawia się także Upiór, który jest metaforą chłopskiego buntu i ucisku, jakie miały miejsce w historii Polski, zwłaszcza podczas rabacji galicyjskiej. Upiór ten, będący wcieleniem Jakuba Szeli, przywódcy krwawego powstania chłopskiego z 1846 roku, konfrontuje się z gospodarzem wesela, przypominając mu o krwawych stronach polskiej historii. Jest to niejako echo niespełnionych oczekiwań i tłumionych przez lata aspiracji społecznych chłopów. Upiór ten symbolizuje przepaść między szlachtą a chłopstwem, nieufność i brak zrozumienia, które ciągle kładą się cieniem na polskich stosunkach społecznych.

Z kolei pojawienie się Chochoła ma swoją wieloraką symbolikę. Chochoł, czyli słomiane opakowanie dla róży chroniące ją przed zimą, zdaje się przedstawiać stan uśpienia i marazmu, w jakim znajduje się naród. Chochoł jest personifikacją trwałości, przetrwania i nadziei na odrodzenie. Pieśni chochoła na zakończenie „Wesela” podkreślają konieczność przebudzenia z letargu, działania zamiast bezczynności. Symbolika chochoła, jako ochrony czegoś wartościowego (róży) przed trudnościami, przypomina widzom i czytelnikom o nadziei, która mimo trudnych czasów może zawsze kiełkować. Jest to wyraz wiary w regeneracyjne siły narodu, które mimo chwilowego uśpienia potrafią się odrodzić wobec nadchodzących wyzwań.

W kontekście literatury polskiej, duchy, widma i zjawy obecne w „Weselu” Wyspiańskiego są niezwykle istotne, gdyż pełnią funkcje literackie, historyczne oraz dydaktyczne. Duchy te nie tylko wzbogacają warstwę fabularną, ale przede wszystkim konstruują różnorodne poziomy znaczeń, które Wyspiański pragnie przekazać. Stanowi to swego rodzaju dialog między przeszłością a teraźniejszością, między indywidualnymi losami bohaterów a zbiorowymi doświadczeniami narodowymi.

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego to utwór skomplikowany i wielowarstwowy. Każda z nadprzyrodzonych postaci wnosi dodatkową głębię do przedstawionej rzeczywistości, a ich symbolika odnosi się zarówno do indywidualnych losów bohaterów, jak i szerszych problematyk narodowych, historycznych i społecznych. Przez konfrontację postaci rzeczywistych z duchami przeszłości, Wyspiański uświadamia swoim widzom i czytelnikom, że historia, tradycje i dawne czyny wciąż mają wpływ na teraźniejszość i przyszłość, a ignorowanie ich może prowadzić do powtarzania dawnych błędów.

Wyspiański, tworząc „Wesele”, chciał również wywołać refleksję nad kondycją polskiego społeczeństwa. Poprzez ukazanie różnych postaci duchów, ukazał on różnorodność postaw i ideałów obecnych w społeczeństwie – od biernej kontemplacji przeszłości przez aktywne poszukiwanie rozwiązań dla problemów współczesnych, aż po głębokie zaangażowanie narodowe. Każda z tych postaci jest przypomnieniem o wartościach, które kształtują tożsamość narodową, a zarazem ostrzeżeniem przed ich utratą czy zaniedbaniem.

W kontekście współczesności „Wesele” wciąż zachowuje swoją siłę oddziaływania, przypominając o ważności przeszłości, odpowiedzialności indywidualnej i wspólnotowej oraz konieczności działania w imię wspólnego dobra. Dzieło to, poprzez swoją nadprzyrodzoną warstwę, czyni z historii nie tylko przeszłość do zbadania, ale żywy element teraźniejszości, którego duchy nieustannie wołają o uwagę, rozliczenie i przemianę.