„On nie zasługuje na światłość...” – „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa powieścią o artyście i jego stosunku do własnej twórczości

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.06.2024 o 10:09

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.06.2024 o 9:35

Michaił Bułhakow stworzył swoje arcydzieło "Mistrza i Małgorzatę" w czasach, gdy Związek Radziecki znajdował się pod jarzmem stalinizmu. W tych latach literatura nie miała na celu wyłącznie dostarczać czytelnikom wrażeń estetycznych – była również potężnym narzędziem propagandy. Twórczość literacka miała bowiem promować idee realizmu socjalistycznego, jedynej akceptowanej formy pisarstwa, przestrzegającej zasad ustanowionych przez partię komunistyczną. W związku z tym, wszelkie inne nurty literackie, które mogłyby zakwestionować oficjalną linię partii, były surowo cenzurowane. NKWD, czyli Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, dbał o to, aby żadna "nieprawomyślna" myśl nie dotarła do społeczeństwa. W takim środowisku artyści, którzy pragnęli tworzyć zgodnie z własnymi przekonaniami, napotykali na ogromne trudności w publikacji swoich dzieł. Właśnie w takim kontekście musiał działać Bułhakow.

Choć Michaił Bułhakow był już uznanym pisarzem i dramaturgiem, nie uniknął represji totalitarnego systemu. Jego utwory często spotykały się z dezaprobatą władz, a i sam autor wielokrotnie trafiał na listę twórców, których dzieła były zakazywane. „Mistrz i Małgorzata” to powieść, która stała się swoistą wizytówką Bułhakowa, a jednocześnie jej tematykę i formę należy rozumieć jako próbę obrony wolności twórczej – wolności, która była systematycznie tłumiona przez radzieckie ordynacje. Bułhakow w swojej powieści nie tylko krytykuje totalitarną rzeczywistość, ale również ukazuje dramat artystów próbujących zachować wierność własnym przekonaniom i ideałom.

Rozwinięcie

I. Problemy cenzury w twórczości Bułhakowa

Konsekwencje niepodporządkowania się tym wytycznym były drastyczne. Artyści, którzy nie podporządkowywali się narzuconym standardom, stawali się obiektami represji. Ich dzieła nie mogły być publikowane, a sami twórcy często tracili możliwość zarobku oraz ryzykowali aresztowanie. Wśród tak represjonowanych twórców znalazł się także Michaił Bułhakow. Mimo że jego wcześniejsze dzieła, takie jak „Dni Turbinów” cieszyły się popularnością, to jego późniejsze prace spotkały się z surową cenzurą. W latach 30-tych, Bułhakow stał się obiektem licznych ataków krytyków wiernych linii partii, co w konsekwencji poskutkowało zakazem publikacji niektórych jego utworów.

Najbardziej dojmującym przykładem cenzury wobec Bułhakowa było niewydanie za jego życia "Mistrza i Małgorzaty". Powieść, której tworzenie zajęło mu wiele lat, była zbyt ryzykowna z punktu widzenia władz – poruszała trudne tematy dotyczące wolności twórczej, religii oraz totalitaryzmu. Dopiero po śmierci autora, jego żona Elenę Siergiejewna podjęła ogromne starania, aby dzieło ujrzało światło dzienne. Figura Massolitu w powieści, wymyślonej organizacji literackiej będącej satyrą na prawdziwe literackie instytucje działające w Moskwie tamtego czasu, doskonale oddaje mechanizmy konformizmu, donosicielstwa i dwulicowości, które były codziennością wśród artystów podporządkowanych reżimowi.

II. Mistrz jako przykład artysty w totalitarnym systemie

Proces tworzenia przez Mistrza książki jest pełen trudności i niepokojów. Bohater, mimo wsparcia Małgorzaty, staje się obiektem prześladowań ze strony władz. Systematyczne ataki na jego osobę, oskarżenia i krytyka prowadzą do załamania się duchowego artysty. Chęć wydania dzieła o Chrystusie budzi w radzieckim reżimie wielkie obawy – państwo ateistyczne nie mogło zaakceptować napisania książki dotykającej tak kontrowersyjnych i delikatnych tematów.

Mistrz, nie mogąc znaleźć wsparcia w społeczeństwie oraz w innych środowiskach literackich, załamuje się psychicznie. Symbolicznym momentem klęski jest spalenie przez niego rękopisu swojej książki. Akt ten stanowi sprzeniewierzenie się jego ideałom i ostateczne poddanie się opresyjnemu systemowi. Mimo że zgodnie z mottem powieści „rękopisy nie płoną” – to tragicznym rezultatem jest wewnętrzny upadek Mistrza, który odtąd staje się tylko cieniem samego siebie.

Ostateczne wyzwolenie Mistrza następuje dzięki interwencji nadprzyrodzonych sił przedstawionych przez Wolanda i jego świtę, którzy na prośbę Małgorzaty chcą ocalić kochanków. Symboliczne uwolnienie Poncjusza Piłata, pieczętowane przez rozmowę, którą bohater prowadzi z Jeszuą, ma także być formą wyzwolenia dla Mistrza. Niemniej jednak, Mistrz nie zasługuje na światłość, jak stwierdza Woland – jego los kończy się w miejscu, gdzie będzie żył wiecznie ze swoją ukochaną, ale już nigdy nie zazna prawdziwej światłości, co jest konsekwencją jego wewnętrznej rezygnacji.

III. Mistrz a inni artyści w powieści

Mistrz na tle takiego konformistycznego otoczenia wydaje się być samotną, tragiczną postacią. Jego dążenie do prawdy, próba napisania dzieła zgodnego z własnymi przekonaniami, nie znajdują miejsca w rzeczywistości, która nie toleruje żadnego odstępstwa od narzuconych norm. Los innych artystów w państwie totalitarnym malowany przez Bułhakowa nie jest lepszy – są to ludzie, którzy albo muszą zrezygnować z własnych ideałów, jak Massolit, albo zupełnie wycofać się z życia artystycznego.

W tej pesymistycznej wizji Bułhakow pokazuje, że w totalitarnym systemie prawdziwy artysta nie ma miejsca. Wynika z tego ponury obraz: ludzie podporządkowujący się systemowi mogą żyć wygodnie, ale tracą swoją godność i indywidualizm, podczas gdy prawdziwi artyści skazani są na wykluczenie, cierpienie i w końcu moralny upadek.

Zakończenie

Opowieść Bułhakowa ma niezwykłą moc i pozostaje nadzwyczaj aktualna w dzisiejszych czasach. Problemy wolności twórczej, niezależności artystycznej i moralnej odwagi w obliczu opresji są uniwersalne i dotyczą nie tylko historycznych realiów totalitarnej Moskwy, lecz także współczesnych kontekstów politycznych i społecznych. "Mistrz i Małgorzata" to powieść, która na zawsze pozostanie świadectwem walki o prawdę i niezależność, a także przestrogą przed złamaniem ducha twórczego przez systemy opresji.