Motyw bezdomności w literaturze oraz konteksty z epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.06.2024 o 7:50

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.06.2024 o 7:09

#

Bezdomność jest zjawiskiem powszechnie rozumianym jako brak stałego miejsca zamieszkania, co obejmuje dosłowne znaczenie tego terminu. Lecz w literaturze, bezdomność często przybiera inne, bardziej złożone formy. Może oznaczać brak przynależności do określonej społeczności, kraju czy ideowego środowiska. W takim przypadku bezdomność staje się stanem egzystencjalnym lub ideowym, w którym jednostka nie znajduje swojego miejsca ani sensu życia. Bezdomność jako motyw literacki jest uniwersalnym sposobem ukazania różnorodnych aspektów ludzkiej egzystencji, poczucia wyobcowania i samotności, a także walki o swoje miejsce w świecie.

Celem tego wypracowania jest analiza motywu bezdomności w literaturze poprzez omówienie wybranych dzieł literackich, które na przestrzeni różnych epok podejmują tę tematykę. Przez pryzmat wybranych utworów spróbujemy zrozumieć, jakie znaczenia przybiera bezdomność i jakie są jej konsekwencje.

Motyw bezdomności w "Ludziach bezdomnych" Stefana Żeromskiego

Tomasz Judym staje się symbolem bezdomności ideowej i emocjonalnej. Mimo iż jest świetnie wykształcony i ambitny, jest odrzucony przez środowisko lekarskie, które zarzuca mu nadmierny idealizm i brak pragmatyzmu. Dążenie do poprawy warunków zdrowotnych najuboższych przynosi mu wyłącznie trudności i konflikty. Judym rezygnuje także z osobistego szczęścia, odrzucając miłość Joanny Podborskiej, aby móc w pełni poświęcić się swej misji. Ta decyzja podkreśla jego ideową bezdomność — jest samotny, wyobcowany, oddzielony od osobistego spełnienia przez swoje wysokie ideały.

Judym to także symbol walki jednostki z systemem. Jego działania są ukazane jako heroiczne, ale jednocześnie samotne. Bezdomność w kontekście Judyma jest filozoficznym obrazem konsekwencji ideologicznego oddania się jeden celowi. Jest to wizja bezdomności, która powoduje samotność, ale i nadaje życiu osobliwy sens.

Motyw bezdomności w "Odysei" Homera

Odyseusz jest uosobieniem fizycznej i filozoficznej bezdomności. Choć wraca do swojego fizycznego domu, jego podróż staje się symbolem ludzkiej kondycji bez przynależności i ciągłego poszukiwania swojego miejsca w świecie. Odyseusz napotyka na przeszkody rzucane przez bogów, takie jak gniew Posejdona, który utrudnia mu powrót, oraz różnorodne niebezpieczeństwa, jak zabójstwo Polifema, co podkreśla jego permanentny stan wyobcowania.

Bezdomność Odyseusza można także interpretować w kategoriach filozoficznych. Jego wędrówka to poszukiwanie tożsamości i przynależności, które jest matrią każdego człowieka. Determinacja Odyseusza, aby wrócić do Itaki, staje się metaforą siły woli i wytrwałości w walce o własne miejsce. Jego podróż to także ilustracja zmagań człowieka z losem i przeciwnościami, które mogą prowadzić do duchowej bezdomności.

Motyw bezdomności w "Latarniku" Henryka Sienkiewicza

Józef Skawiński jest byłym powstańcem, który po klęsce powstania musiał opuścić Polskę. Jego tułaczka trwa czterdzieści lat i obejmuje wiele różnych zawodów oraz miejsc na świecie. Bezdomność Skawińskiego nie jest jednak tylko dosłowna; jest to także bezdomność duchowa, wynikająca z oddalenia od ojczyzny. Bohater odczuwa głębokie poczucie braku przynależności, szukając choć chwilowego "domu" w każdym nowym miejscu, w którym się znajdzie.

Znaczenie tej bezdomności nabiera dodatkowego wymiaru, kiedy Skawiński przypadkiem otrzymuje egzemplarz "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza. Lektura tego dzieła ponownie budzi w nim tęsknotę za ojczyzną i przypomina mu o jego korzeniach. Ta sytuacja pokazuje konsekwencje emigracji — duchową pustkę i utratę sensu życia. Bezdomność Skawińskiego jest więc zarówno narodowa, jak i duchowa, ilustrując problematykę emigracji i wyobcowania.

Motyw bezdomności w innych utworach

W "Oliverze Twiście" Charlesa Dickensa, bezdomność jest ukazana w kontekście społeczno-ekonomicznym XIX-wiecznej Anglii. Oliver Twist, mały chłopiec, jest sierotą i bezdomnym, który przemierza ulice Londynu, spotykając się z różnymi formami wyzysku i przemocy. Jego historia ukazuje bezdomność jako wynik społecznych niesprawiedliwości i zaniedbania.

Współczesnym przykładem jest książka "My, dzieci z dworca ZOO" Christiane F., opisująca życie młodzieży uzależnionej od narkotyków w Berlinie. Bezdomność bohaterów tej książki jest wynikiem uzależnień i zaniedbania społecznego, co podkreśla dramat współczesnej bezdomności jako efektu dezintegracji rodzinnej i społecznej.

Porównanie do różnych epok literackich pokazuje, jak motyw bezdomności ewoluował. W epoce romantyzmu, wielu poetów i pisarzy doświadczało emigracji w kontekście walki narodowowyzwoleńczej, co nadawało ich twórczości głęboki rys tęsknoty i wyobcowania. Literatura modernistyczna z kolei przedstawia alienację jednostki w wielkim mieście i bezdomność wewnętrzną, ukazując jednostkę zagubioną w zmechanizowanym i zbiurokratyzowanym świecie.

Zakończenie

Motyw bezdomności jest także zwierciadłem ludzkich doświadczeń, ilustrując różne formy wyobcowania — fizyczne, ideowe, emocjonalne i narodowe. Bezdomność może być zarówno dramatem jednostki, jak i jej heroicznym zmaganiem o swoje miejsce w świecie.

Współczesna literatura nadal eksploruje ten motyw, analizując go w kontekście nowych wyzwań społecznych i egzystencjalnych. W przyszłości możemy spodziewać się dalszych badań nad przejawami i konsekwencjami bezdomności w literaturze, które dostarczą nowych, inspirujących perspektyw.