Człowiek wobec świata, Boga i własnej egzystencji w twórczości Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa -Szarzyńskiego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.06.2024 o 10:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.06.2024 o 10:18

W epoce renesansu człowiek, jego egzystencja oraz miejsce w świecie i relacja z Bogiem były tematami wiodącymi w literaturze. Bohater literacki tej epoki często odzwierciedlał poglądy zarówno autora, jak i samej epoki, pełnej kontrastów między humanizmem a wiarą religijną. W literaturze polskiej dwaj wybitni twórcy, Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp-Szarzyński, wnieśli unikalne perspektywy na temat ludzkiego życia, śmierci oraz duchowości. Celem tego wypracowania jest analiza postaw człowieka wobec świata, Boga i własnej egzystencji na podstawie ich twórczości.

Epoka renesansu, zwana również odrodzeniem, była czasem wielkich przemian kulturowych, filozoficznych i religijnych. Dominowały w niej dwa główne prądy: humanizm i reformacja. Humanizm, zorientowany na rozwój człowieka i jego możliwości, widział jednostkę jako centrum wszechświata, zgodnie z hasłem "Homo sum; humani nilhil a me alienum esse puto". Reformacja natomiast przyniosła odnowę religijną, która podkreślała bezpośredni kontakt człowieka z Bogiem i kwestionowała niektóre dogmaty Kościoła katolickiego. Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp-Szarzyński, tworząc w tym okresie, wnieśli swoje unikalne perspektywy dotyczące relacji człowieka z otaczającym światem i Boskością.

Jan Kochanowski, będący czołowym poetą polskiego renesansu, prezentował życie ziemiańskie jako wzór cnoty i umiaru. W "Pieśni Świętojańskiej o Sobótce" (Panna XII) ukazuje idylliczne życie na wsi, gdzie spokój, praca rolnicza i kontakt z naturą stają się synonimami szczęścia i spełnienia. Przeciwstawia on życie ziemiańskie innym profesjom i stylom życia, sugerując, że spokój ducha i moralne zadowolenie można znaleźć właśnie w prostocie.

Kochanowski w swoich "Fraszkach" i "Pieśniach" manifestuje wartości takie jak zdrowie, czyste sumienie, miłość rodzinna i uczciwość. W wierszu "Na dom w Czarnolesie" precyzuje, że prawdziwe bogactwo nie tkwi w materialnych dobrach, ale w spokojnym duchu i moralnej harmonii. Motyw umiarkowania, stoicyzm oraz optymistyczna wizja życia są dominującymi tematami jego twórczości. Dla Kochanowskiego życie jest wartością, którą należy celebrować w sposób zrównoważony i zadowolony, niezależnie od przeciwności losu.

Patriotyzm i służba ojczyźnie także odgrywają ważną rolę w twórczości Kochanowskiego. W "Pieśniach o cnocie" podkreśla, że prawdziwe wartości nie zawsze są widowiskowe, ale trwają przez długie lata w lojalności wobec kraju, obowiązku i sprawiedliwości. Jednak nawet Kochanowski nie unika trudnych tematów jak śmierć i cierpienie osobiste. Jego "Treny", napisane po śmierci ukochanej córki Urszuli, są pełnym emocji zapisem przeżywanego żalu i kryzysu wiary. "Treny" ukazują proces odrzucenia i powolnego powrotu do wiary, podkreślając człowieka jako istotę świadomą swojej marnej egzystencji, ale szukającą sensu w relacji z Bogiem. W utworze "Czego chcesz od nas, Panie" manifestuje swoją wolę zrozumienia i akceptacji woli Boskiej, uznając wszechobecność i dobroć Boga.

Z kolei Mikołaj Sęp-Szarzyński, działający na przełomie renesansu i baroku, prezentuje bardziej pesymistyczną wizję świata. Jego twórczość jest nacechowana dramatycznym konfliktem pomiędzy doczesnością a wiecznością, ziemią a niebem. Sęp-Szarzyński w swojej twórczości koncentruje się na walce miłości grzesznej z miłością świętą, ukazując człowieka jako istotę rozdarta między cielesnymi pokusami a duchowymi aspiracjami.

Najważniejszym utworem Sępa-Szarzyńskiego są jego "Sonety", z których jednym z najbardziej znanych jest "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego". W sonetach tych poeta wyraża przekonanie o marności ziemskich wartości, podkreślając ich nietrwałość i ulotność. Tematyka przemijalności i marności ziemskiego życia jest dominującym motywem jego twórczości, a jego pesymistyczne podejście do życia czyni go prekursorem barokowej filozofii vanitas, której esencję oddaje biblijne hasło "Vanitas, vanitatum, et omnia vanitas".

Sęp-Szarzyński swoje refleksje na temat życia i śmierci opiera na głębokiej świadomości ludzkiego rozdarcia. W Psalmie LXX podkreśla, że jedynym źródłem prawdziwego spokoju i zbawienia jest łaska Boża, której człowiek musi zaufać pomimo swej grzesznej natury. Bóg w twórczości Sępa-Szarzyńskiego jest sprawiedliwym sędzią, którego wyroki są mądre i nieuchronne, co podkreśla pesymistyczny ton jego poezji.

Porównując twórczość Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, można zauważyć liczne podobieństwa i różnice. Obaj twórcy poruszają tematykę wiary, życia i śmierci, stawiając Boga jako centralną postać swoich refleksji. Jednak ich podejście do życia i duchowości jest diametralnie różne. Kochanowski przedstawia optymistyczną wizję życia, gdzie prostota i umiarkowanie prowadzą do szczęścia i spełnienia, natomiast Sęp-Szarzyński skupia się na pesymistycznej wizji świata, akcentując nietrwałe wartości doczesnego życia i konieczność ufania jedynie Boskiej łasce.

Zarówno Kochanowski, jak i Sęp-Szarzyński mają ogromne znaczenie dla epoki. Kochanowski jest reprezentantem humanistycznych ideałów renesansu, ukazując radość życia i znaczenie cnoty, natomiast Sęp-Szarzyński zapowiada barokowy pesymizm, pełen niepewności i refleksji nad marnością ziemskiego istnienia. Ich twórczość jest odzwierciedleniem przeobrażeń filozoficznych i religijnych, które dominowały na przełomie renesansu i baroku.

Podsumowując, Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp-Szarzyński wnieśli unikalne spojrzenia na człowieka wobec świata, Boga i własnej egzystencji. Kochanowski, poprzez swoje optymistyczne podejście do życia, umiarkowania i zaufania do Boga, stał się przedstawicielem renesansowego humanizmu. Natomiast Sęp-Szarzyński, swoim pesymistycznym podejściem do marności świata i konieczności ufania tylko Bożej łasce, zapowiedział nadchodzący ewolucję w barok. Analiza ich twórczości pozwala na głębsze zrozumienie zarówno przemian epoki, jak i ludzkiej kondycji, stając się inspirującym tematem dla przyszłych badań literackich.