Blaski i cienie kariery. Rozważ problem, odwołując się do postaw bohaterów wybranych utworów XIX i XX wieku.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.07.2024 o 12:17

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 8.07.2024 o 11:57

Blaski i cienie kariery w literaturze bywają ukazywane w sposób bardzo złożony, odzwierciedlając skomplikowaną naturę ludzkich dążeń i aspiracji. W utworach XIX i XX wieku można dostrzec przemiany społeczne, które znacząco wpłynęły na postawy bohaterów wobec kariery. Rozwój techniki, urbanizacja, narodziny kultury masowej oraz migracja ludności wiejskiej do miast stanowią kontekst, w którym owe historie się rozgrywają.

W drugiej połowie XIX wieku, Europa przeżywała intensywne przemiany społeczne, ekonomiczne i technologiczne. Rozwój przemysłu oraz urbanizacja przyciągały ludzi do miast w poszukiwaniu pracy i nowych możliwości życiowych. Następowały również zmiany stanowe, takie jak uwłaszczenie chłopów, które dały nowe perspektywy społecznej mobilności. Jednocześnie arystokracja musiała zmierzyć się z nową rzeczywistością ekonomiczną, w której majątki ziemskie traciły na znaczeniu, a nowe, dynamicznie rozwijające się klasy społeczne zyskiwały na wpływie. W tym kontekście powstawały nowe możliwości edukacyjne dla mieszczan i chłopów, dzięki czemu kariera stała się jednym z głównych celów życiowych dla wielu ludzi.

Celem tego wypracowania jest analiza blasków i cieni kariery na podstawie postaw bohaterów wybranych utworów literackich XIX i XX wieku. Przedstawione zostaną różnorodne podejścia do kariery, mające na celu ukazanie, jak różne były ścieżki życiowe w epoce wielkich przemian społecznych.

Stanisław Wokulski, główny bohater "Lalki" Bolesława Prusa, jest postacią, która idealnie ilustruje zarówno blaski, jak i cienie kariery. Wychowany w biednej rodzinie szlacheckiej, Wokulski osiągnął sukces finansowy dzięki małżeństwu z bogatą wdową, Małgorzatą Mincel, oraz handlowym sukcesom w Rosji. Pomnożenie fortuny umożliwiło mu wejście do wyższych sfer Warszawy, co wiązało się z licznymi blaskami – zdobycie dużego majątku, uznanie w świecie handlowym, a także możliwość realizacji ambitnych planów inwestycyjnych. Jego sukcesy finansowe przekładały się na wzrost pewności siebie i poczucia wartości.

Jednakże Wokulski stawał się również świadkiem cieni kariery. Jego nieszczęśliwa miłość do arystokratki Izabeli Łęckiej stała się źródłem osobistych rozczarowań i frustracji. Pomimo finansowego sukcesu, nie udało mu się zdobyć szacunku ze strony arystokracji, z którą pragnął się związać. Jego dążenie do akceptacji w wyższych sferach prowadziło do wewnętrznych konfliktów i poczucia nieautentyczności. Wokulski musiał zmierzyć się z problemami, które wynikały z próby łączenia różnych światów – handlowego i arystokratycznego – co w efekcie pogłębiło jego izolację i wewnętrzny rozłam.

W "Ziemi obiecanej" Władysława Reymonta trzej główni bohaterowie, Karol Borowiecki, Moryc Welt i Maks Baum, także pokazują wielowymiarowość kariery w kontekście rodzącego się kapitalizmu. Każdy z nich pochodzi z innego środowiska – Borowiecki jest chemikiem, Welt handlowcem, a Baum tkaczem – jednak łączy ich wspólne dążenie do założenia fabryki i osiągnięcia finansowego sukcesu. Ich determinacja i ciężka praca prowadzą do stworzenia prosperującej fabryki, co wiąże się z wieloma blaskami: ogromnym sukcesem finansowym i prestiżem.

Jednakże ich kariery mają również mroczne strony. Bezkompromisowość i moralny upadek stają się nieodłącznymi elementami ich sukcesu. Borowiecki wikła się w romans, co prowadzi do osobistych kłopotów, a oszustwa na drodze do sukcesu podważają jego moralność. Kryzysy osobiste i zawodowe prowadzą do pytań o wartość osiągnięć zdobytych za wszelką cenę. Dodatkowo trudne warunki pracy robotników oraz bankructwa i jego konsekwencje, jak w przypadku Trawińskiego, pokazują ciemne strony kapitalizmu, które dotykają zarówno pracodawców, jak i pracowników.

Zofia Nałkowska w "Granicy" ukazuje złożoność kariery przez pryzmat losów Zenona Ziembiewicza. Jako syn podupadłego szlachcica, Zenon podejmuje współpracę z wpływowymi osobami, co daje mu szansę na społeczny awans. Jego sukcesy, takie jak posada redaktora Niwy, a później awans na prezydenta miasta, przynoszą mu uznanie i pozorne wpływy. Jednakże cienie jego kariery są znaczące – zaniedbywanie osobistych wartości i ideałów oraz zdrady miłosne (romans z Justyną Bogutówną) prowadzą do upadku jego kariery i życia osobistego. Skandal związany z jego pracą i narastające napięcia społeczne, jak strajki w fabryce, w końcu prowadzą Zenona do tragicznych decyzji.

Z kolei "Kariera Nikodema Dyzmy" Tadeusza Dołęgi-Mostowicza ukazuje groteskową stronę kariery. Nikodem Dyzma, przypadkowo wchodzący w kręgi polityczne, dzięki swojemu brakowi wiedzy i niskim standardom elit, szybko osiąga społeczny awans. Jego sukces, choć spektakularny, oparty jest na kłamstwie i niepewności, co prowadzi do ciągłego strachu przed demaskacją. Dyzma, nie mając kompetencji na zajmowane stanowiska, żyje w lęku przed ujawnieniem prawdy, co odbija się na jego psychice i relacjach z otoczeniem.

W powieści tej widoczna jest satyryczna krytyka elit politycznych i społecznych, które łatwo dają się omamić pozorom. Jedyna osoba, która zna prawdę o Dyzmie – Żorż Ponimirski – uważana jest za wariata, co podkreśla tragiczny i komiczny wymiar sukcesu głównego bohatera.

Podsumowując, blaski i cienie kariery zostały ukazane w literaturze XIX i XX wieku w sposób wielowymiarowy. Bohaterowie tacy jak Stanisław Wokulski, Karol Borowiecki, Zenon Ziembiewicz czy Nikodem Dyzma prezentują różnorodne podejścia do kariery i konsekwencje swoich wyborów. Wokulski i Borowiecki pokazują, że sukces finansowy może wiązać się z osobistymi rozczarowaniami i moralnymi kompromisami. Zenon Ziembiewicz ukazuje, jak zaniedbywanie wartości osobistych może prowadzić do upadku kariery, natomiast groteskowy Nikodem Dyzma ostrzega przed budowaniem sukcesu na iluzjach.

Złożoność ścieżek kariery w XIX i XX wieku była wynikiem dynamicznych przemian społecznych, ekonomicznych i technologicznych. Wnioski płynące z tych literackich analiz podkreślają, że dążenie do sukcesu nie zawsze idzie w parze z zachowaniem moralności i autentyczności. Każdy z bohaterów zmagał się z dylematami, które pozwalają na głębszą refleksję nad własnymi dążeniami i wyborami w życiu. To, co wartościowe w kontekście kariery, to umiejętność zachowania równowagi między ambicją a uczciwością, sukcesem a autentycznością.