Portret matki w literaturze na przestrzeni epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.07.2024 o 10:12

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.07.2024 o 9:53

#

Nie ma wątpliwości, że postać matki w literaturze należy do najbardziej uniwersalnych i nieodzownych motywów. Macierzyństwo to relacja pełna ciepła, oparta na bezwarunkowej miłości, która często jawi się jako idealny obraz uczuciowego świata. Matki odgrywają kluczową rolę w życiu ludzi, stanowiąc opokę, wsparcie w trudnych chwilach oraz ośrodek emocjonalnej stabilności. Macierzyństwo jest często traktowane jako dar i spełnienie dla wielu kobiet, co jeszcze bardziej podkreśla jej wagę w ludzkich doświadczeniach.

W literaturze motyw matki pojawia się prawie wszędzie, od starożytnych podań i mitów po nowoczesną prozę i poezję. Historyczne i kulturowe przemiany wpłynęły na zróżnicowanie przedstawień matek – od ich heroicznymi postaw po tragiczne, a nawet negatywne role. W odniesieniu do wierzeń i mitologii starożytnej, postać matki miała szczególne znaczenie, odgrywając ważną rolę w kreowaniu początków kosmosu czy bohaterów mitologicznych.

I. Starożytność

W literaturze starożytnej, jednym z pierwszych i zarazem najważniejszych obrazów matki jest Gaja, przedstawiona w "Teogonii" Hezjoda jako Matka Ziemia. Gaja uosabia samą ziemię i uważana jest za pierwszą matkę, rodząc zarówno bogów, jak i tytanów. W konsekwencji, stała się symbolem płodności, życia i natury. Hezjod opisuje ją jako źródło wszelkiego istnienia, co podkreśla jej fundamentalne znaczenie. Ta mitologiczna postać pokazuje, jak ważna była koncepcja matki dla starożytnych Greków, łącząc w sobie zarówno aspekty przyrody, jak i kosmiczny porządek.

Niobe - dramat matki

Zgoła inny obraz matki możemy odnaleźć w micie o Niobe, przedstawionym m.in. przez Owidiusza w "Przemianach". Niobe, będąca królową Teb, chlubiła się liczbą swoich dzieci, co w konsekwencji sprowadziło na nią gniew bogów. Apollon i Artemida ukarali ją za pychę, zabijając jej potomstwo. Niobe jest symbolem tragicznej matki, której duma doprowadziła do niewyobrażalnej straty. Jej historia jest przepełniona bólem i rozpaczą, a jej płacz stał się wiecznym symbolem matczynej rozpaczy i bezradności wobec losu.

Demeter i Kora

Kolejnym ciekawym archetypem starożytnej matki jest Demeter, bogini urodzaju, której losy związane są z jej córką Korą (Persefoną). Mity greckie opisują, jak Hades uprowadza Korę do podziemnego świata. Demeter, zrozpaczona utratą córki, zaniedbuje swoje obowiązki, co prowadzi do zamrożenia życia na Ziemi. Symbolicznie, jest to obraz matczynej miłości, która nie zna granic – nawet pomiędzy światami żywych i martwych. Opowieść o Demeter i Korze jest także metaforą cyklu natury, wskazując na nierozerwalną więź między matką a dzieckiem oraz naturą i jej odrodzeniem.

II. Chrześcijaństwo

Chrześcijaństwo przyniosło nową ikonę matki – Matkę Boską, która odgrywa kluczową rolę w Nowym Testamencie. Jej macierzyństwo jest przesiąknięte cierpieniem z powodu męki i śmierci Jezusa. Obraz Matki Boskiej pod krzyżem jest jednym z najbardziej przejmujących obrazów literackich – jest to bezsilna matka, zmuszona do patrzenia na agonię swojego syna. Ta scena to symbol matczynego bólu i drogi do ostatecznego cierpienia. Nie tylko ukazuje bezgraniczną miłość matki do dziecka, ale także jej wewnętrzną siłę i poświęcenie.

III. Renesans

Renesansowy poeta Jan Kochanowski stworzył jedno z najbardziej wzruszających literackich przedstawień matki w swych "Trenach". W XIX trenie pojawia się postać matki, która pociesza syna po stracie ukochanej córki Urszulki. Matka w tych utworach odnosi się do duchowej siły, której zrozpaczony ojciec nie mógł odnaleźć sam. Ta relacja między rodzicami w obliczu straty podkreśla, jak matczyna obecność i mądrość mogą być duchowym wsparciem, które pomaga przetrwać najgorsze kryzysy.

IV. XIX wiek

W XIX wieku, kiedy Polska pozostawała pod zaborami, Adam Mickiewicz w wierszu "Do Matki Polki" stworzył obraz matki o szczególnym patriotycznym znaczeniu. W kontekście utraty niepodległości, Mickiewicz przedstawia matkę jako symboliczną strażniczkę przeszłości i wychowawczynię przyszłych pokoleń patriotów. To surowy, wymagający obraz macierzyństwa – matka wychowuje dziecko na patriotę, przygotowując je do walki o wolność ojczyzny, mimo że oznacza to możliwość straty tego dziecka. Mickiewicz w tym obrazie uwypukla morze ciężkich obowiązków spadających na barki matek w trudnych czasach narodowego cierpienia.

Juliusz Słowacki i "Rozstanie"

Słowacki w swym wierszu "Rozstanie" kreśli poetę, który wyraża tęsknotę za matką, ukazując głęboką emocjonalną więź między synem a matką. W jego poezji matka jest postacią pełną ciepła i troski, co stanowi kontrast do bardziej surowego i patriotycznego obrazu matki w utworze Mickiewicza. Słowacki poprzez tęsknotę za matką maluje obraz wewnętrznej wrażliwości i potrzeby pocieszenia, jaka wiąże się z macierzyńską obecnością.

V. Literatura XX wieku

Gabriela Zapolska w "Moralności pani Dulskiej" przedstawia zupełnie inny obraz matki, negatywny, a nawet odpychający. Pani Dulska to hipokrytka, która pielęgnuje dwulicową moralność i narzuca ją swoim dzieciom. Jej zachowanie wpływa destrukcyjnie na rodzinę – Dulska skrycie akceptuje niemoralne zachowania, byle tylko zachować pozory dobrego wychowania wobec opinii publicznej. Utwór Zapolskiej jest ostrą krytyką drobnomieszczańskiego zakłamania i pokazuje, jak negatywne mogą być skutki fałszywej moralności matki na życie jej dzieci.

Zakończenie

Matka pozostaje niezastąpioną osobą w życiu wielu ludzi, przewodnikiem, najwierniejszym przyjacielem, co podkreśla jej nieocenione znaczenie. Literatura, poprzez różnorodne podejścia do tego motywu, wyraża szacunek i podziw dla macierzyństwa, które jest bez wątpienia jednym z najważniejszych aspektów ludzkiego życia.