Jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreacji świata przedstawionego w literaturze?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.10.2024 o 16:57

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.09.2024 o 17:59

Epoki literackie, z ich unikalnymi założeniami i ideami, wpływają na sposób kreacji świata przedstawionego w utworach literackich, kształtując bohaterów, fabułę oraz kontekst społeczny i kulturowy. Przykładem takiej zależności jest powieść "Lalka" Bolesława Prusa, która jest reprezentantką realizmu pozytywistycznego, oraz dzieła z epoki antyku, takie jak "Iliada" Homera, które kształtowane były przez ideały starożytnej Grecji. W analizie wpływu założeń programowych epoki na sposób kreacji świata przedstawionego warto również odwołać się do innego, nieco bardziej współczesnego utworu, czyli "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, który nawiązuje do modernizmu.

"Lalka" Prusa, osadzona w realiach XIX-wiecznej Warszawy, jest owocem założeń pozytywizmu, który stawiał na realistyczne przedstawienie społeczeństwa oraz promował postęp i ewolucję społeczną. Prus wykreował świat przedstawiony w "Lalce" w sposób realistyczny i szczegółowy. Jego bohaterowie, jak Stanisław Wokulski czy Ignacy Rzecki, są postaciami z krwi i kości, mającymi własne marzenia, namiętności i problemy. Stanisław Wokulski, jako główny bohater, to przedsiębiorca i idealista, który wierzy w postęp naukowy i społeczny. Jednakże jego idealizm często zderza się z brutalną rzeczywistością, która ukazuje nierówności społeczne i hipokryzję arystokracji.

Prus pokazuje również szerokie spektrum polskiego społeczeństwa – od arystokracji, przez burżuazję, aż po biedotę miejską. Poprzez realistyczne opisy codziennego życia, problemów społecznych i gospodarczych, "Lalka" ukazuje autentyczny obraz epoki pozytywizmu. Programowe założenia tej epoki, takie jak nacisk na edukację, rozwój przemysłu i pomoc najbiedniejszym, są dostrzegalne w wielu wątkach fabuły, jak na przykład w działalności Wokulskiego, który stara się pomagać biedocie, finansując różne przedsięwzięcia.

W odróżnieniu od realistycznego i społecznie zaangażowanego świata przedstawionego w "Lalce", epos "Iliada" Homera z epoki antyku kreuje rzeczywistość zanurzoną w mitologii, heroizmach i boskich interwencjach. Antyk charakteryzuje się fascynacją bohaterstwem, losem i dążeniem do nieśmiertelnej sławy. W "Iliadzie" główni bohaterowie, jak Achilles, Hector czy Agamemnon, są postaciami o nadludzkich cechach, pełni dumy i odwagi.

Heroizm i przeznaczenie to fundamentalne tematy antyku, które również dominują w "Iliadzie". Postaci podejmują heroiczne czyny i walczą nie tylko z wrogami, ale też z własnym losem i bogami. To bogowie, jak Zeus, Hera czy Atena, często wpływają na losy bohaterów, demonstracyjnie pokazując ich kapryśność i nieprzewidywalność. Determinizm i moc przeznaczenia są wplecione w narrację, ukazując świat, w którym ludzie są marionetkami w rękach bogów i losu. Homer, starając się podkreślić te ideały, kreuje świat pełen epickich bitew, dramatycznych wydarzeń i czystych emocji, które ukazują wielkość i tragizm ludzkiego życia.

Przechodząc do modernizmu i dzieł takich jak "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, świat przedstawiony różni się znacząco od powieści realistycznej czy eposu antycznego. Modernizm to epoka pełna eksperymentów literackich, sięgająca po różnorodne formy wyrazu i często kwestionująca tradycyjne wartości oraz struktury społeczne. "Ferdydurke" jest doskonałym przykładem utworu, który manifestuje te założenia programowe.

Gombrowicz, poprzez groteskowe i absurdalne przedstawienie rzeczywistości, ukazuje problematykę formy, zniewolenia społecznego oraz manipulacji, jakiej poddany jest człowiek w społeczeństwie. Kreacja bohaterów i świata przedstawionego w "Ferdydurke" jest pełna paradoksów i nonsensów, co ma na celu zwrócenie uwagi na alienację jednostki w otaczającej ją rzeczywistości. Główny bohater, Józio, zostaje wciągnięty w groteskowy świat szkoły, dworku ziemiańskiego i miasta, gdzie nierealne zasady i konwenanse kształtują jego tożsamość.

"Ferdydurke" to satyra na społeczeństwo, która odsłania maski ludzkich zachowań i konwencje, kwestionując rzeczywistość jako konstrukcję formy. Gombrowicz w ten sposób kpi z tradycyjnych form literackich i społecznych, jednocześnie ukazując chaos i anarchię w świecie przedstawionym. Modernizm w "Ferdydurke" to niezależność od przeszłych wzorców i poszukiwanie nowej, indywidualnej formy wyrazu, która jest komplementarna wobec skomplikowanego, wielowymiarowego obrazu człowieka.

Wszystkie trzy omawiane utwory - "Lalka", "Iliada" i "Ferdydurke" - ukazują, jak założenia programowe ich epok wpływają na sposób kreacji świata przedstawionego. Realistyczny, społecznie zaangażowany świat pozytywizmu w "Lalce", heroiczny i mitologiczny świat antyku w "Iliadzie" oraz groteskowy, pełen paradoksów świat modernizmu w "Ferdydurke" są odzwierciedleniem dominujących idei swoich czasów. Dzięki temu różnorodne sposoby kreacji rzeczywistości literackiej pozwalają lepiej zrozumieć nie tylko same dzieła, ale i konteksty historyczne oraz społeczne, które je ukształtowały.