Romantyzm i epoki późniejsze – różne spojrzenia na poezję i poetę

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 17.07.2024 o 10:16

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.07.2024 o 8:21

I. Wstęp

Romantyzm, przypadający na pierwszą połowę XIX wieku, jest epoką literacką, która w znaczący sposób odmieniła krajobraz poezji i percepcji poety. Głównymi założeniami tej epoki były wywyższenie emocji, indywidualizmu, oraz duchowego i metafizycznego wymiaru ludzkiego życia. Romantyzm wyrósł w dużej mierze jako reakcja na oświecenie i jego racjonalizm, ale także w odpowiedzi na wydarzenia historyczne, takie jak rewolucje społeczne oraz narodowe ruchy wolnościowe. Twórcy romantyczni tęsknili za tajemniczym i niewytłumaczalnym, odchodząc od skodyfikowanego porządku i metodyczności Oświecenia.

W niniejszej pracy zbadane zostaną różnorodne koncepcje poezji oraz postaci poety w literaturze romantycznej, pozytywizmu oraz epoki Młodej Polski. W szczególności, rozważone zostanie, w jaki sposób obraz poety - jako osoby wyróżniającej się duchowością oraz romantycznym buntem - ewoluował w późniejszych epokach literackich, zachowując jednak pewien stały element troski o społeczeństwo i wolność.

II. Poezja i poeta w romantyzmie

Poeta w epoce romantyzmu był postrzegany jako wybitna jednostka, prawie boski w swojej zdolności do tworzenia i wyrażania rzeczy niewyrażalnych. Był wieszczem – kimś, kto posiadał wgląd w głębsze prawdy i mógł je przekazać społeczeństwu. W "Dziadach" cz. III Adama Mickiewicza, Konrad jest tego najlepszym przykładem. Jego postać symbolizuje wcielenie romantycznego wieszcza oraz mesjasza narodu. Konrad, przez swoją walkę duchową, staje się przywódcą, którego misją jest nie tylko walka za wolność Polski, ale także za duchowe i moralne odrodzenie społeczeństwa.

Konradów dualizm, jako Gustawa i Konrada, ilustruje jego przejście od indywidualnej, nieszczęśliwej miłości do miłości uniwersalnej, do narodu. Przemiana Gustawa w Konrada to kluczowy moment, w którym jednostkowe cierpienie zostaje przekute w duchową siłę narodową. Konrad pragnie zjednać ludy swojej mądrości i swego wejrzenia, co czyni go mesjaszem romantyzmu.

Podobnie w "Kordianie" Juliusza Słowackiego, miłość jednostkowa również staje się motorem duchowej przemiany. Kordian, odrzucając swoje osobiste marzenia i tęsknoty, podejmuje podróż duchową i fizyczną po Europie. Jego wędrówka, naznaczona momentami zwątpienia i nieszczęścia, stanowi formę dojrzewania duchowego. Kordian, choć początkowo zagubiony, ostatecznie odnajduje swoje miejsce jako jednostka wybrana do walki za naród, inspirując się postacią Arnolda Winkelrieda. Tak jak Winkelried, Kordian gotów jest poświęcić siebie dla innych, manifestując tym samym romantyczny heroizm.

III. Pozytywizm - przekształcenie obrazu poety

Epoka pozytywizmu, obejmująca drugą połowę XIX wieku, przyniosła radykalną transformację w koncepcji poety i poezji. Zamiast nadludzkiego wieszcza, poeta staje się raczej racjonalnym działaczem społeczno-politycznym, realistą, który wierzy w siłę nauki, pracy i racjonalizmu. Bohater literacki tej epoki to często zwyczajny obywatel, zaangażowany w pragmatyczną działalność na rzecz społeczeństwa.

Przykładem tego nowego typu bohatera jest Stanisław Wokulski z "Lalki" Bolesława Prusa. Wokulski, zamiast być mistycznym wizjonerem, jest realistą, który ciężko pracuje nad ekonomicznym podnoszeniem kraju. Jego działania mają na celu przede wszystkim poprawę sytuacji materialnej społeczeństwa, a nie jego duchowe odrodzenie. Wokulski, choć nie brakuje mu romantycznych cech, takich jak nieszczęśliwa miłość do Izabeli Łęckiej, bardziej skoncentrowany jest na praktycznych aspektach życia.

Kontrast między Wokulskim a romantycznym wieszczem jest wyraźny: podczas gdy Konrad i Kordian działają z pobudek duchowych i metafizycznych, Wokulski stawia na racjonalizm. Jego marzenia o dobrobycie społecznym są owocem nowoczesnego myślenia, opartego na wiedzy i nauce. Przykłada on wielką wagę do efektywności i konkretności działań, co różni go zasadniczo od poetów romantycznych.

IV. Młoda Polska - powrót do ideałów romantycznych

Młoda Polska, końcowa epoka literacka XIX i początkowa XX wieku, to czas, kiedy wiele z ideałów romantyzmu ponownie znalazło swoje odbicie w literaturze. W twórczości tego okresu ponownie pojawiają się motywy pesymizmu, mistycyzmu, a także fascynacja kulturą wsi, znana jako chłopomania.

W dramacie "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, postać poety decydującego się na związek z prostą dziewczyną ze wsi to symboliczne zbliżenie dwóch światów – miasta i wsi, inteligencji i prostego ludu. Małżeństwo to ma wymiar społeczny i polityczny. Jest to symboliczne zacieśnienie więzi między różnymi warstwami społecznymi, co w kontekście odzyskiwania niepodległości Polski ma ogromne znaczenie.

Wyspiański przez tworzenie postaci, które łączą duchowe wartości romantyczne z rzeczywistością dnia codziennego, ukazuje powrót do pewnych aspektów romantycznych w nowym kontekście. Niepodległość, podobnie jak w romantyzmie, jest głównym motywem. Jednak Młoda Polska podkreśla także realistyczne i pragmatyczne aspekty walki o wolność, zwracając uwagę na rolę ludności chłopskiej.

V. Podsumowanie

Analiza poezji i poety na przestrzeni trzech różnych epok literackich – romantyzmu, pozytywizmu oraz Młodej Polski – pokazuje, że chociaż obrazy te ewoluowały, istota troski o społeczeństwo i wolność Polski pozostawała niezmienna. Romantyzm stworzył wizerunek poety jako wieszcza, mistyka i duchowego przywódcy narodu. Pozytywizm przekształcił ten obraz, ukazując poetę jako realistycznego działacza społeczno-politycznego skupionego na konkretnych, praktycznych celach.

Młoda Polska, pomimo powrotu do niektórych romantycznych ideałów, łączyła te aspekty z nowoczesnym realizmem, ukazując społeczność jako zjednoczoną przez różne warstwy społeczne w dążeniu do wolności.

Ostatecznie, zmienność obrazu poety i poezji na przestrzeni różnych epok literackich ukazuje, jak różnie można postrzegać twórczość literacką i rolę jej twórców, choć pewne fundamentalne wartości, jak troska o wspólnotę i narodową wolność, pozostają niezmienne.

VI. Bibliografia

* Mickiewicz, A., "Dziady cz. III" * Słowacki, J., "Kordian" * Prus, B., "Lalka" * Wyspiański, S., "Wesele"