Ku przestrodze miłości ojczyzny– teksty patriotyczne odrodzenia i baroku (sposób podchodzenia do spraw ojczyzny)

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.07.2024 o 11:10

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.07.2024 o 10:25

Ku przestrodze miłości ojczyzny – teksty patriotyczne odrodzenia i baroku (sposób podchodzenia do spraw ojczyzny)

I. Wstęp

Renesans, nazywany również odrodzeniem, był epoką, która przyniosła ze sobą nie tylko odnowę wartości humanistycznych, ale również wyraźnie zarysowaną tematykę patriotyczną. Twórcy czerpali inspirację z antycznej tradycji, czego dowodem było między innymi odwoływanie się do wartości obywatelskich przejętych z literatury greckiej i rzymskiej. Ideał człowieka renesansu zakładał również pełne zaangażowanie w sprawy państwowe i społeczne. Humanistyczne prądy Europy Zachodniej, szczególnie włoskie dziedzictwo odrodzenia, w znaczący sposób wpłynęły na twórczość polskich autorów.

Barok, będący kontynuacją, a zarazem reakcją na renesans, przyniósł ze sobą nowy sposób patrzenia na świat, w którym dominowała barwna, pełna kontrastów estetyka, ale również refleksja nad moralnym i społecznym stanem kraju. Był to czas burzliwych przemian politycznych i społecznych, co miało swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w literaturze.

2. Cele literackie renesansowych i barokowych twórców

Twórcy przełomu renesansu i baroku widzieli sztukę nie tylko jako formę ekspresji, ale również jako narzędzie zmiany społecznej. Poczucie odpowiedzialności za losy ojczyzny było w nich głęboko zakorzenione. Ich utwory często przypominały o konieczności patriotycznego zaangażowania i moralnej odpowiedzialności obywateli, jako fundamentu silnego państwa. Punktem wspólnym ich twórczości była głęboka troska o przyszłość Rzeczypospolitej oraz krytyczne spojrzenie na jej obecny stan.

II. Renesansowe teksty patriotyczne

Jan Kochanowski, jeden z najsłynniejszych polskich poetów renesansu, w swoim dorobku literackim pozostawił wiele utworów o charakterze patriotycznym. Warto zwrócić uwagę na wybrane z nich, które oddają sedno jego myśli obywatelskiej:

- Fraszka "Na sokalskie mogiły"

W "Na sokalskie mogiły" Jan Kochanowski nawiązał do słynnego epigramatu autorstwa Symonidesa z Keos, "Przechodniu, powiedz Sparcie...". Kochanowski przypomina o kruchości państwa i potrzebie strategicznej rozwagi. Wydarzenia opisane w fraszce są wydarzeniami autentycznymi, co potęguje jej autentyczność. Upamiętnia tu bitwę pod Sokalem, w której polscy żołnierze polegli, broniąc ojczyzny, a ich śmierć staje się przestrogą dla czytelników.

- Pieśń V "O Fridruszu"

Ta pieśń ilustruje postawę bohatera, który mimo osobistej odwagi i poświęcenia nie jest w stanie zmienić losów całej bitwy. Kochanowski zastanawia się nad sensownością samotnych aktów odwagi i podkreśla, że patriotyzm wymaga współdziałania całej społeczności.

- Pieśń o Podolu

W "Pieśni o Podolu" poeta opisuje ówczesne czasy, krytykując prywatę obywateli. W słowach pełnych żalu i oburzenia apeluje do sumienia swoich rodaków, próbując wzbudzić u nich poczucie wstydu i odpowiedzialności za losy kraju.

- "Odprawa posłów greckich"

Dramat ten ukazuje idealnego władcę i krytykuje rządy oparte na prywatnych interesach. W "Odprawie posłów greckich" Kochanowski używa historii Troi jako metafory dla współczesnej mu Polski, naciskając na konieczność jedności i moralnego przywództwa.

- "Pieśń o dobrej sławie"

W tej pieśni poeta nawołuje do zaangażowania w sprawy wspólne, przekonując, że służba ojczyźnie prowadzi do prawdziwego nieba. Jest to apel o moralność i wartości patriotyczne.

2. Andrzej Frycz-Modrzewski

- "O poprawie Rzeczypospolitej"

Dzieło Andrzeja Frycza-Modrzewskiego to kompleksowa wizja zreformowanego państwa, w którym panuje sprawiedliwość i równość. Odrzucając feudalizm, twórca nawołuje do równości w karach za mężobójstwo bez względu na status społeczny oraz do podejmowania wojny jedynie w obronie. Krytykuje też rolę Kościoła, co było odważnym krokiem w tamtych czasach.

3. Ksiądz Piotr Skarga

- "Kazania Sejmowe"

Kazania skargi to mocny głos sprzeciwu wobec reformacji, nawołujący do zgody wewnętrznej w państwie i posłuszeństwa Kościołowi. Skarga propagował silną władzę królewską i wykładał argumenty na rzecz miłości ojczyzny. Krytykował także morale współczesnych mu polityków, potępiając ich prywatę i brak zaangażowania w sprawy wspólne.

III. Barokowe teksty patriotyczne

Wacław Potocki, żyjący w burzliwych czasach XVII wieku, często poruszał tematykę patriotyczną i obywatelską.

- "Nierządem Polska stoi"

Utwór ten ukazuje państwową anarchię i chaos pod rządami destrukcyjnych sił. Z ironią odnosi się do feudalnej prywaty i braku skutecznej władzy, co w efekcie prowadzi Rzeczypospolitą do upadku.

- "Zbytki polskie"

W zamyśle tego utworu była krytyka nadmiernego materializmu i egoizmu szlachty. Potocki ukazuje tutaj zdegenerowaną arystokrację, która przez swoją bezmyślność i brak odpowiedzialności naraża kraj na katastrofę.

- "Człowiek"

W tym utworze Potocki krytycznie opisuje ludzkie wady i zepsucie moralne. Społeczeństwo przedstawione jest jako "beczka gnoju", co ma być obrazowym przykładem jego moralnej degrengolady.

2. Transakcja wojny chocimskiej

Ten monumentalny utwór opisuje wydarzenia związane z wojną polsko-turecką, ukazując przy tym polskie rycerstwo i moralne zobowiązania obywatelskie. Krytykuje przy tym polski system polityczny i społeczny, podkreślając jego wady i niesprawiedliwości.

IV. Porównanie renesansu i baroku

W obu epokach literatura stała się narzędziem moralizatorskim, służącym do krytyki współczesnego stanu Rzeczypospolitej. Autorzy zarówno z okresu odrodzenia, jak i baroku byli głęboko zaangażowani w sprawy państwowe i obywatelskie. Wspólnym celem ich twórczości była poprawa kondycji moralnej społeczeństwa i tym samym wzmacnianie kraju.

2. Różnice

Jednakże konteksty historyczne i polityczne różnią się znacznie. Renesans to czas relatywnej stabilizacji i rozwoju, podczas gdy barok to epoka kryzysów i wojen. Styl pisania także zmienia się; renesans preferuje liryczną, pełną harmonii formę, podczas gdy barok wprowadza dramatyzm i gęstość formy literackiej. Intensyfikacja krytyki w baroku wynika z rosnącej dezintegracji państwa i moralnej degrengolady.

V. Wnioski i refleksje końcowe

Teksty renesansowe i barokowe, krytykujące moralny i polityczny stan państwa, mają ogromną wartość nie tylko historyczną, ale i moralną. Pokazują, jak ważna jest odpowiedzialność obywatelska i zaangażowanie w sprawy wspólne.

2. Przejrzystość i siła ich przekazu

Literatura patriotyczna tych epok stała się pomostem między dawnymi a współczesnymi problemami politycznymi, oferując przestrogi i nauki potrzebne również dzisiaj. Jest to doskonałe narzędzie edukacji, inspirujące kolejne pokolenia do troski o losy swojego kraju.

3. Zakończenie

Liczne dzieła literackie, powstałe w czasach odrodzenia i baroku, kształtowały świadomość obywatelską i patriotyczną wielu pokoleń Polaków. Uniwersalność przesłań płynących z twórczości takich autorów jak Jan Kochanowski, Piotr Skarga czy Wacław Potocki pozostała niezmienna, pokazując, że wartości, którymi kierowali się ci twórcy, są wciąż aktualne. Literatura ma moc kształtowania społecznych postaw i jej rola w tym kontekście jest niezastąpiona.