Postać Żyda w polskiej twórczości na podstawie „Pana Tadeusza”, „Lalki” i „Początku”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.07.2024 o 13:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.07.2024 o 12:55

#

W literaturze polskiej postać Żyda odgrywała istotną rolę już od najdawniejszych czasów. Żydzi przez wieki zamieszkiwali polskie ziemie, współtworząc ich historię oraz kulturę. Wzajemne wpływy kultur polskiej i żydowskiej były niezwykle bogate i złożone, co znajdujemy odzwierciedlenie w literaturze. Postać Żyda w polskiej literaturze stanowi symbol wielu ważnych społeczno-kulturowych zagadnień, takich jak asymilacja, tożsamość, tolerancja czy antysemityzm.

W niniejszym wypracowaniu przyjrzymy się trzem ważnym dziełom literackim, które ukazują rolę Żydów w polskim społeczeństwie: "Panu Tadeuszowi" Adama Mickiewicza, "Lalce" Bolesława Prusa oraz "Początkowi" Andrzeja Szczypiorskiego. Każda z tych powieści przedstawia postaci Żydów w innym kontekście historycznym i społecznym, co pozwala na szerokie spojrzenie na ten temat.

Główna część

1. Charakterystyka Jankiela: - Mądrość i doświadczenie: Jankiel jest postacią niezwykle szanowaną przez mieszkańców Soplicowa. Jako mediator konfliktów, jego mądrość i doświadczenie są cenione przez lokalną społeczność, w tym przez oba zwaśnione rody Horeszków i Sopliców. Jest to człowiek o głębokim zrozumieniu ludzi i świata, który potrafi budować mosty pomiędzy różnymi grupami społecznymi. - Patriotyzm: Jankiel, mimo swojego żydowskiego pochodzenia, jest gorącym patriotą. Wspiera działania na rzecz niepodległości Polski, współpracując z księdzem Robakiem. Najbardziej symbolicznym momentem jest jego wykonanie Mazurka Dąbrowskiego podczas zaręczyn Zosi i Tadeusza, co podkreśla jego zaangażowanie w sprawy kraju. Muzyka, którą gra na cymbałach, staje się manifestem miłości do ojczyzny. - Tożsamość żydowska: Jankiel zachowuje tradycyjny żydowski ubiór, nosząc brodę i jarmułkę. Trzyma się również żydowskich zwyczajów, co pokazuje, że można być lojalnym wobec swojej kultury i jednocześnie angażować się w sprawy narodowe Polski. Jego postać jest przykładem harmonijnego współżycia dwóch różnych tradycji.

2. Antysemityzm epoki romantyzmu: Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" ukazuje także antysemityzm epoki. Postać Gerwazego jest tego symbolem. Jego niechęć i wrogość wobec Jankiela kontrastują ze szlachetnością i godnością samego Żyda. Taki kontrast podkreśla ksenofobiczne tendencje społeczeństwa w tamtych czasach, a jednocześnie uwypukla pozytywną rolę, jaką Żydzi mogą odegrać w społeczeństwie.

II. "Lalka" Bolesława Prusa: Żydzi w Warszawie

1. Postaci Żydów: - Doktor Szuman: Jest to postać wielowymiarowa, będąca bliskim przyjacielem Stanisława Wokulskiego. Szuman jest wnikliwym obserwatorem życia miejskiego, filozofem i uczonym, który stara się żyć ponad podziałami narodowościowymi. Jego postać wskazuje na możliwość asymilacji i współistnienia różnych kultur. - Szlangbaumowie: Prus przedstawia dwie różne generacje tej rodziny. Ojciec jest zasymilowanym Żydem, który brał udział w powstaniu styczniowym i próbował zaangażować się w polskie sprawy narodowe. Z kolei jego syn ukazany jest w negatywnym świetle jako chciwy i arogancki, co może relatywizować i łamać stereotypy, pokazując różne aspekty społeczności żydowskiej.

2. Stereotypy i ich złamanie: Przez "Lalkę" przewijają się liczne stereotypy dotyczące Żydów, szczególnie związane z ich talentem handlowym oraz rzekomą chciwością. Prus pokazuje te stereotypy, ale także je łamie, ukazując rzeczywistą przedsiębiorczość Żydów oraz ich osiągnięcia ekonomiczne. Warto także zauważyć, że Żydzi w powieści pomagają sobie nawzajem, tworząc silną społeczność, co jest reakcją na prześladowania.

3. Społeczna nieprzychylność wobec Żydów: Prus przedstawia także nieprzyjazne reakcje polskiego społeczeństwa na próby asymilacji Żydów. Spotykamy się z licznymi przykładami ksenofobicznych zachowań, które oddziałują na stosunki międzyludzkie i pokazują trudności, z jakimi musiała sobie radzić społeczność żydowska w Warszawie. To daje czytelnikowi pełniejszy obraz ówczesnych realiów społecznych.

III. "Początek" Andrzeja Szczypiorskiego: Żydzi w czasie wojny

1. Postaci zasymilowanych Żydów: - Irena Seidenman: Irena jest postacią, która nosi żydowskie nazwisko, ale nie czuje się szczególnie związana z kulturą żydowską. Jej losy podczas wojny ukazują trudności, jakie niosła za sobą konieczność ukrywania tożsamości. Jej brak poczucia przynależności do nacji żydowskiej jest przykładem problemów, przed którymi stanęli zasymilowani Żydzi. - Artur: Artur to postać, która przechodzi znaczącą przemianę od odrzucenia swojej polsko-żydowskiej tożsamości do jej akceptacji. Jego przemiana jest symbolem trudnych dylematów tożsamościowych, które narzuca wojna.

2. Druga wojna światowa a tożsamość żydowska: Powieść Szczypiorskiego ukazuje dramatyczne próby przetrwania Żydów w czasie wojny. Wzajemna pomoc w getcie, solidarność w obliczu zagrożenia, a także wymuszona zmiana tożsamości poprzez ukrywanie swoich korzeni, to wszystko elementy tej tragicznej rzeczywistości. Powstanie w getcie Warszawskim staje się momentem krystalizacji tożsamości żydowskiej, wyrażeniem oporu i godności.

3. Postawy Polaków wobec Żydów: Szczypiorski w swoim dziele przedstawia różnorodne reakcje Polaków na tragedię Żydów. Znajdujemy tu przykłady bohaterów pomagających Żydom, jak sędzia, siostra Weronika czy matka głównego bohatera, którzy narażają własne życie, by uratować żydowskich współobywateli. Z drugiej strony, pomimo tych heroicznych aktów, literatura nie ukrywa podziałów i ksenofobii, które również istniały w tamtych czasach.

Zakończenie

2. Refleksja nad znaczeniem postaci Żyda: W polskiej literaturze postać Żyda nierzadko pełni rolę swoistego przekaźnika wartości społecznych i kulturowych. Żydowskie postacie symbolizują asymilację, opór wobec prześladowań, lojalność, mądrość, ale też ksenofobię i antysemityzm, które były integralną częścią polskiej historii.

3. Wnioski: Postać Żyda w literaturze polskiej to symbol zarówno cierpień i prześladowań, jak i współpracy, mądrości oraz patriotyzmu. Znaczenie tych postaci nie ogranicza się tylko do ich literackiej roli; są one ważnym elementem naszego kulturowego dziedzictwa, który wciąż wymaga głębszej analizy i refleksji. Warto badać i analizować te relacje, by lepiej rozumieć złożone i skomplikowane dzieje zarówno Polaków, jak i Żydów w Polsce.