Czym jest oksymoron? Czy jest to literacki sposób wyrażania światopoglądu w epoce baroku?
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.07.2024 o 10:26
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 26.07.2024 o 10:05
Streszczenie:
Oksymoron jako środek stylistyczny w literaturze barokowej ukazuje sprzeczności i kontrasty epoki, wyrażając wewnętrzne rozdwojenie i niestabilność człowieka.
Oksymoron to stylistyczny zabieg, który polega na zestawieniu ze sobą dwóch wyrazów lub wyrażeń o przeciwnym znaczeniu, tworząc w ten sposób paradoksalne połączenie. Nazwa „oksymoron” pochodzi z języka greckiego, od słów ὀξύς (oxys) – „ostry” oraz μωρός (moros) – „głupi”, co razem oznacza „dowcip” lub „niedorzeczność”. Oksymorony opisują pojęcia, które na pierwszy rzut oka wydają się wzajemnie wykluczające, ale ich zestawienie prowadzi do wykreowania nowej, głębszej treści.
W strukturze oksymoronu zestawiane są najczęściej dwa sprzeczne pojęcia tworzące zaprzeczenie, np. „martwa żywotność” czy „gorzkie szczęście”. Ten stylistyczny zabieg był szczególnie chętnie stosowany w literaturze barokowej. Epoka ta charakteryzowała się fascynacją kontrastami, paradoksami i niejednoznacznością, co czyniło oksymoron idealnym narzędziem do wyrażania skomplikowanych, często sprzecznych emocji i myśli.
Przełomowe wydarzenia historyczno-kulturowe, głębokie zwątpienie w dotychczasowe wartości renesansowe, wzrastające wrażenie niestałości świata oraz poszukiwanie nowych prawd i wartości powodowały, że oksymoron stał się znakomitym sposobem wyrażania światopoglądu epoki baroku. Kontekst historyczny, kulturowy i filozoficzny baroku przyczynił się do szczególnego upodobania do oksymoronów w literaturze tej epoki.
Część główna
I. Epoka baroku: Kontekst historyczny i kulturowy
Barok jest epoką literacką, która rozciągała się od połowy XVI wieku do końca XVII wieku. Początki baroku wiążą się z rozwojem reformacji, kryzysem renesansowych idei humanizmu, a także z wieloma przemianami społecznymi, politycznymi i naukowymi. Jednym z istotnych momentów przełomowych był wpływ reformacji, zapoczątkowanej przez Marcina Lutra w 1517 roku, która podważyła autorytet Kościoła katolickiego i wpłynęła na powstanie nowych prądów religijnych.Wzrost reformacji miał także znaczący wpływ na kulturę i literaturę, prowadząc do głębokich przemian w postrzeganiu świata i człowieka. W okresie baroku znaczący rozwój miały też nauki ścisłe, czego przykładem są osiągnięcia Galileusza i Newtona. Rewolucja naukowa przyniosła ze sobą nowe odkrycia i teorię, które wpływały na sposób myślenia ludzi epoki baroku, ale również budziły niepokój i poczucie niestabilności dotychczasowych przekonań.
II. Oksymoron jako wyraz barokowego światopoglądu
Oksymoron jest obecny w wielu utworach literackich barokowych i stanowi ważny środek stylistyczny, ukazujący złożoność i kontrastowość życia w tej epoce. Oto kilka przykładów z literatury barokowej, które dobrze ilustrują użycie oksymoronu:W poezji Johna Donne'a, jednego z czołowych przedstawicieli baroku w literaturze angielskiej, oksymorony są stosowane, aby oddać skomplikowane emocje i sprzeczności. Na przykład w wierszu „The Canonization” Donne używa oksymoronu „dying life” („umierające życie”) jako metafory miłości, która jednocześnie przynosi radość i cierpienie.
Podobnie w literaturze polskiej, barokowi pisarze sięgali po oksymorony, aby oddać sprzeczności ludzkiego losu. W twórczości Jana Andrzeja Morsztyna można znaleźć liczne przykłady oksymoronów, jak choćby w wierszu „Do trupa”, gdzie autor zestawia sprzeczności miłości i śmierci, ukazując, że miłość może być równie bolesna jak umieranie.
Oksymorony w literaturze barokowej pełnią rolę wyrazu sprzeczności wewnętrznych, niepewności i chaosu, którym charakteryzowała się epoka. Poprzez zestawienie przeciwstawnych pojęć, oksymorony wyrażają zagubienie i wewnętrzne rozdwojenie człowieka baroku, który boryka się z niejednoznacznymi sytuacjami i emocjami.
III. Przykład Jana Kochanowskiego i jego "Treny"
Jan Kochanowski jest jednym z najwybitniejszych polskich poetów, znany między innymi z cyklu „Trenów”, po których widać rodzące się w końcu renesansu zapowiedzi barokowego zwątpienia i rozdwojenia. „Treny” powstały jako reakcja na przedwczesną śmierć ukochanej córki poety, Urszulki, i są pełne sprzeczności i oksymoronów, które oddają głębokie emocje i przeżycia poety.Jednym z najważniejszych tekstów cyklu, w którym widoczne są paradoksalne połączenia, jest „Tren IX”. Poeta zmaga się w nim z wyznawanymi wcześniej ideałami stoicyzmu, epikureizmu i chrześcijaństwa. Wersy „Gdzie są te czasy, kiedy w sercu szczęśliwe miałem mieszkanie?” są swoistym oksymoronem, obrazującym utraconą równowagę między radością a cierpieniem.
W „Trenie X” Kochanowski poszukuje ukojenia po stracie córki, zwracając się do niej z pytaniem, gdzie się teraz znajduje. W tych poszukiwaniach widoczna jest wewnętrzna sprzeczność poety: głęboki żal i zwątpienie sąsiadują z nadzieją na znalezienie pocieszenia i sensu w tragedii, którą przeżywa.
W „Trenie XI” poeta wyraża kryzys wartości i zwątpienie w sens życia. Oksymoron „smutne pociechy” jest wyrazem sprzeczności wewnętrznej, jaką odczuwa poeta, nie mogący znaleźć ukojenia w żadnym z dotychczas wyznawanych ideałów.
Jednakże „Tren XIX” przynosi rozwiązanie, przynajmniej częściowe, tego zwątpienia. Powrót do chrześcijaństwa i wizja matki trzymającej zmarłą Urszulkę w zaświatach symbolizują zgodę na los i ukojenie w boskiej opiece. Cytat „Ludzkie przygody ludzkie noś” jest swoistym podsumowaniem, wskazującym na konieczność pogodzenia się z nieuchronnymi przeciwnościami życia.
Ludzie epoki baroku mieli trudności z odnalezieniem swojego miejsca w świecie pełnym zmian i niepewności. Inne literackie dzieła, takie jak poezja Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, również ukazują ludzi rozdwojonych, niepewnych, pełnych wewnętrznych sprzeczności. Jego wiersz „O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem” zawiera wiele przykładów oksymoronów, które oddają wewnętrzny konflikt i walkę o znalezienie sensu i prawdy.
Podsumowanie
Oksymoron jest kluczowym środkiem stylistycznym w literaturze barokowej, który pozwala wyrazić skomplikowane i sprzeczne emocje epoki. Wydaje się, że nie bez powodu stał się on popularny w tym czasie, gdyż doskonale oddaje niestałość, paradoksalność i różnorodność barokowego światopoglądu. Poprzez zestawienie przeciwstawnych pojęć, oksymorony ukazują wewnętrzne rozdwojenie i niepewność człowieka baroku, który boryka się z nowymi pytaniami i wątpliwościami.Oksymorony w literaturze barokowej pomagają nam lepiej zrozumieć tę epokę pełną niepokoju i zmian. Próbują odnaleźć porządek w chaosie życia, oddają złożoność ludzkiego losu i poszukiwanie sensu w niepewnym świecie. Pomimo że barok bywał oskarżany o brak gustu i klasycyzmu, był jednak okresem pełnym owocnych poszukiwań i głębokiej refleksji nad ludzką egzystencją.
Oksymoron jako narzędzie literackie w baroku pozwalał literatom na rejestrowanie ich niepokojów i rozterek, oddawanie całej gamy sprzecznych emocji oraz na szukanie odpowiedzi na fundamentalne pytania o sens istnienia. Jego zastosowanie w literaturze barokowej jest świadectwem skomplikowanej natury tej epoki i jej głębokiego wpływu na rozwój literatury.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.07.2024 o 10:26
O nauczycielu: Nauczyciel - Joanna A.
Od 9 lat pracuję w liceum i pomagam uczniom uwierzyć, że można pisać dobrze bez „weny”. Przygotowuję do matury i ćwiczę z ósmoklasistami czytanie ze zrozumieniem oraz krótkie formy. Na zajęciach panuje spokój i uważność, a feedback jest jasny i konkretny. Uczniowie mówią, że dzięki temu wiedzą, co poprawić i jak to zrobić.
Doskonale napisane wypracowanie! Zawarto w nim kompleksowe informacje na temat oksymoronu oraz jego zastosowania w literaturze baroku.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się