Literatura parenetyczna; ideał rycerza i władcy oraz ascety; świętego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.08.2024 o 15:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.08.2024 o 14:57

#

Literatura parenetyczna to rodzaj literatury o charakterze dydaktycznym, której celem jest ukazywanie moralnych wzorców do naśladowania. Pojęcie to wywodzi się od greckiego słowa „parénesis,” oznaczającego pouczenie czy doradztwo. W literaturze parenetycznej szczególną rolę odgrywają postacie znane z cnotliwego i przykładnego życia, które mogą służyć jako wzór dla innych.

Okres średniowiecza wyjątkowo sprzyjał rozwojowi literatury parenetycznej. Był to czas, w którym poszukiwanie ziemskich i duchowych autorytetów miało kluczowe znaczenie, a teksty literackie pełniły ważną funkcję edukacyjną. Średniowieczne społeczeństwo było silnie zhierarchizowane, co znalazło odzwierciedlenie w literaturze, gdzie przedstawiani byli idealni rycerze, władcy oraz ascetyczni święci. Wzorce te miały nie tylko inspirować, ale także pokazywać różnym grupom społecznym, jakie cechy są dla nich pożądane i jak powinni kształtować swoje życie.

Pisarze średniowieczni skupiali się na ukazywaniu wzorów godnych naśladowania w celu promowania określonych wartości i norm moralnych. Stanowy podział społeczeństwa sprawiał, że różne idee były kierowane do odmiennych grup. W literaturze parenetycznej można wyróżnić dwa głównie uznane wzorce: świecki, reprezentowany przez rycerza i władcę, oraz duchowy, reprezentowany przez ascetę i świętego.

Część I: Ideał rycerza

Pierwszym i najważniejszym przykładem rycerza jako wzoru do naśladowania można odnaleźć w „Pieśni o Rolandzie.” To epicka opowieść o bohaterskiej śmierci rycerza Rolanda, który zginął, broniąc swojego króla i kraju przed najeźdźcami. Roland, jako wierny wasal Karola Wielkiego, jest symbolem odwagi i niezłomności. Podczas ostatniej bitwy, mimo możliwości wezwania pomocy, decyduje się walczyć do końca ze swoimi żołnierzami, pokazując tym samym swoje oddanie i honor.

Roland umiera z godnością, skierowując swoje ostatnie myśli ku Bogu, co uosabia idealną postawę chrześcijańskiego rycerza. Paralele między śmiercią Rolanda i męką Chrystusa są oczywiste. Roland walczy do ostatniego tchu, trzymając miecz w charakterze krucyfiksu, co symbolizuje jego wiarę i niezłomność. Aniołowie zstępują, aby zabrać jego duszę do nieba, co dodatkowo podkreśla świętość jego postaci.

Śmierć Rolanda, pełna znaczeń religijnych, stanowi alegorię męki Chrystusa. Odrzucenie możliwości wezwania pomocy było przejawem odwagi i honoru, a umierając z godnością, Roland kierował swoje myśli ku Bogu, co odwzorowywało chrześcijańskie wartości rycerza. Zstąpienie aniołów po duszę Rolanda podkreślało, że jego świętość i heroiczne czyny były nagradzane nie tylko na ziemi, ale także w niebie.

Część II: Ideał władcy

W „Kronice Polskiej” Galla Anonima, jednym z pierwszych polskich dzieł historiograficznych, znajdujemy narrację o Bolesławie Krzywoustym, przedstawionym jako doskonały władca. Struktura „Kroniki” jest podzielona na trzy księgi, które opisują wydarzenia od czasów legendarnego Popiela do panowania Bolesława Krzywoustego. Wizerunek Bolesława jest budowany jako ideał władcy zdolnego do rozsądnej polityki i zapewnienia swojemu krajowi stabilności oraz dobrobytu.

Wierność Bolesława Krzywoustego wobec idei sprawiedliwości i pobożności była podkreślana poprzez jego mądre zarządzanie państwem. W „Kronice Polskiej” istnieje fragment „O żałosnej śmierci sławnego Bolesława,” który przedstawia żal i smutek narodu po jego stracie. Ukazywany jest on jako władca, który swoją mądrością i sprawiedliwością uczynił kraj potężnym i zamożnym. Dobrobyt kraju był bezpośrednim wynikiem jego mądrych rządów, a jego śmierć była wielką stratą dla całego narodu.

Część III: Ideał ascety/świętego

Jednym z najbardziej znanych średniowiecznych tekstów o ascetach jest „Legenda o św. Aleksym.” Św. Aleksy był synem rzymskiego księcia, który zrezygnował z małżeństwa i bogactwa, aby prowadzić życie w surowych warunkach. Pozostawił rodzinę i swoje ziemskie zaszczyty, wyruszając na tułaczkę. Jego życie było pełne umartwień i cierpień, ale to wszystko czynił w imię Boga. Po wielu latach wrócił do Rzymu, gdzie nikt go nie rozpoznał, i przeżył resztę swojego życia jako żebrak pod schodami pałacu ojca.

Jego śmierć była równie cudowna, jak życie. Według legendy, po jego śmierci jego ciało cudownie uniosło się, a z nieba zstąpiła biała gołębica. To ukazuje, jak wielki był jego duchowy status. Życie i śmierć św. Aleksego służyły jako wzór dla innych, pokazując, że przez ascezę można osiągnąć najwyższy stopień świętości.

Przykładem innego wielkiego ascety jest Szymon Słupnik, który spędził 27 lat na słupie, odizolowany od świata, poświęcając się modlitwie i umartwieniom. Jego życie było symbolem walki z własnymi słabościami i grzeszną naturą. Szymon Słupnik pokazywał, że poprzez niezłomną wiarę i ascezę można zbliżyć się do Boga i osiągnąć duchową doskonałość.

Zakończenie

Współczesne spojrzenie na te ideały pozwala nam lepiej zrozumieć kontekst historyczny i kulturowy tamtych czasów. Wielu z tych wartości, takich jak honor, mądrość i pokora, przetrwało do dziś, chociaż forma ich wyrażania się zmieniła.

Na przykładzie polemiki z formą ascezy przez poety Grochowiaka, można zauważyć kontrast między dobrowolnym wyborem życia ascetycznego a cierpieniem niezawinionym, co stanowi temat wielu współczesnych dyskusji. Mimo tego, wartości promowane przez literaturę parenetyczną pozostają aktualne, ukazując trwałość niektórych ideałów przez wieki.

Literatura parenetyczna nie tylko uczyła, ale także inspirowała, pokazując, że niezależnie od miejsca w społeczeństwie, każdy mógł dążyć do doskonałości, angażując się w heroiczne czyny, sprawiedliwe rządy lub duchową walkę z własnymi słabościami. Jest to dziedzictwo, które przetrwało i wpływa na nasze współczesne postrzeganie moralności i cnoty.