Motyw tęsknoty w literaturze oraz konteksty z epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.08.2024 o 17:52

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.08.2024 o 17:04

Tęsknota to stan psychiczny, w którym człowiek pragnie czegoś, czego nie może mieć w danym momencie. Jest to emocja głęboko zakorzeniona w ludzkiej naturze, a jej doświadczenie jest uniwersalne i niezależne od kultury czy epoki. Tęsknota może przybierać różne formy: może być tęsknotą za przeszłością, kiedy to człowiek pragnie powrócić do chwil, które były dla niego ważne i szczęśliwe, lub marzeniem o przyszłości, która jawi się jako lepsza od teraźniejszości. Literatura, będąca medium wyrażającym emocje i wewnętrzne przeżycia, często korzysta z motywu tęsknoty, aby ukazać ludzkie pragnienia i niespełnienia. W niniejszym wypracowaniu przyjrzymy się, jak motyw tęsknoty jest przedstawiany w różnych epokach literackich na przykładzie „Latarnika” Henryka Sienkiewicza, „Trenów” Jana Kochanowskiego oraz „Mojej piosnki II” Cypriana Kamila Norwida.

W „Latarniku” Henryka Sienkiewicza tęsknota stanowi centralny motyw życia bohatera tytułowego, Józefa Skawińskiego. Skawiński jest postacią tragiczną, która w wyniku powstania listopadowego zmuszona była opuścić Polskę i udać się na emigrację. Jako starzec, tułaczka staje się jego codziennością – Skawiński wędruje po świecie, nie potrafiąc znaleźć sobie miejsca, które mogłoby zastąpić mu utraconą ojczyznę. Sienkiewicz przedstawia Skawińskiego jako człowieka, którego życie jest zdominowane tęsknotą za Polską. Momentem kulminacyjnym tej tęsknoty jest epizod z „Panem Tadeuszem” Adama Mickiewicza, kiedy to Skawiński natrafia na polskie książki. Czytając je, bohater doświadcza intensywnej nostalgii, która sprowadza go na dno emocjonalne. Symboliczne znaczenie mają tu polskie książki, które stają się bodźcem wywołującym głęboką tęsknotę za krajem.

Kontekst epoki, w której działa się akcja „Latarnika,” czyli okres romantyzmu, jest kluczowy w zrozumieniu motywu tęsknoty. Romantyzm charakteryzował się idealizacją ojczyzny oraz walką o jej niepodległość, a emigracja i tułaczka były częstymi motywami literackimi. Sienkiewicz, wpisując się w nurt patriotyczny, wykorzystuje postać Skawińskiego, aby ukazać emocjonalne i psychologiczne skutki przymusowej emigracji oraz wieczną tęsknotę za Polską.

Jan Kochanowski w swoim cyklu „Treny” również wpisuje się w literacką tradycję wyrażania tęsknoty, jednak jego motywacja jest bardziej osobista. „Treny” powstały jako odzwierciedlenie osobistej tragedii poety – śmierci córeczki Urszulki. Wiersze te są pełne głębokiej tęsknoty za utraconym dzieckiem. Tęsknota ta przejawia się w opisie codziennych czynności, które przypominają Kochanowskiemu o jego nieobecnej córce. Kolejne treny ukazują ewolucję emocjonalną poety: początkowy głęboki żal i rozpacz ustępują miejsca zwątpieniu, a na końcu pojawia się pewna forma ukojenia, choćby w symbolicznej postaci snu, w którym matka odwiedza Kochanowskiego, przynosząc mu chwilowe ukojenie.

W kontekście epoki renesansu, motyw tęsknoty w „Trenach” zyskuje szczególne znaczenie. Renesans kładł duży nacisk na humanizm i skupienie się na człowieku, jego uczuciach i przeżyciach. Śmierć, żal i tęsknota były tematami głęboko filozoficznymi, wpisującymi się w renesansowe poszukiwanie sensu życia i próby radzenia sobie z egzystencjalnymi dylematami.

Z kolei Cyprian Kamil Norwid w „Mojej piosnce II” wykorzystuje motyw tęsknoty za ojczyzną w kontekście swojej emigracyjnej twórczości. Norwid, podobnie jak wielu romantycznych poetów, musiał opuścić Polskę z przyczyn politycznych i przez resztę życia zmagał się z poczuciem wyobcowania i tęsknotą za krajem. „Moja piosnka II” jest głębokim wyrazem tej tęsknoty. Poeta wymienia codzienne, drobne aspekty życia, za którymi tęskni, co pokazuje, jak ważne są dla niego nawet najmniejsze elementy polskiego krajobrazu i kultury. Refren „Tęskno mi, Panie” staje się wyrazem narastającej rozpaczy i desperacji. Proste, ale głęboko znaczące obrazy, które Norwid kreśli, ukazują jego głęboki związek emocjonalny z Polską.

W kontekście epoki romantyzmu, motyw tęsknoty w „Mojej piosnce II” wpisuje się w szeroki nurt literatury emigracyjnej, w której poeci i pisarze tęsknili za ojczyzną i wyrażali swoje patriotyczne uczucia poprzez literaturę. Polityczne losy Polaków w okresie zaborów miały ogromny wpływ na literaturę i sztukę tamtej epoki, a tęsknota za wolnością i niepodległością stała się jednym z kluczowych tematów.

Motyw tęsknoty pojawia się także w innych utworach literackich. Adam Mickiewicz w „Dziadach” ukazuje tęsknotę za zmarłymi bliskimi oraz duchową tęsknotę za lepszym życiem po śmierci. W „Hymnie: Smutno mi Boże” Juliusza Słowackiego, poeta z perspektywy emigranta wyraża tęsknotę za ojczyzną oraz smutek z powodu nieustających podróży. Maria Konopnicka w „Rocie” wyraża tęsknotę za wolnością i niezależnością narodową, co jest wyrazem patriotycznych uczuć autorki w kontekście trudnych losów Polski pod zaborami.

Comparing these different approaches to the motif of longing, we see a diversity of forms and emotional intensity, often dictated by the historical and personal context of the authors. Whether it is the personal longing experienced by Jan Kochanowski for his lost daughter, the patriotic sentiment of Henryk Sienkiewicz’s "Latarnik," or the spiritual and existential longing in the works of Adam Mickiewicz and Cyprian Kamil Norwid, literature has always found powerful ways to express this universal human emotion.

In conclusion, the motif of longing is a constant element of literature, transcending epochs and offering a rich field of analysis due to the diverse ways it has been presented by different authors. The personal experiences of the authors have significantly influenced the shape of this motif, making it a powerful tool for expressing the deepest human emotions. Literature, in its ability to articulate these experiences, reinforces the idea that longing is a universal and timeless phenomenon. Future research on the motif of longing in contemporary literature can continue this tradition, exploring how new cultural and historical contexts shape this enduring human experience.