Jarosław Iwaszkiewicz „Matka Joanna od Aniołów” - wiadomości na temat lektury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 10:12

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.08.2024 o 9:34

Jarosław Iwaszkiewicz to niewątpliwie jedna z najważniejszych postaci polskiej literatury XX wieku. Jego dorobek literacki obejmuje liczne powieści, opowiadania, poezje oraz dramaty, które niosą ze sobą głębokie refleksje filozoficzne i teologiczne. Jednym z najbardziej znanych jego dzieł jest opowiadanie „Matka Joanna od Aniołów”, napisane w 1943 roku i opublikowane w tomie „Nowa miłość i inne opowiadania” w 1946 roku. Utwór ten, przesiąknięty barokową stylistyką i mistyczną atmosferą, opowiada o skomplikowanych losach ludzkiego ducha i zmaganiach z nieuchwytnym, metafizycznym złem.

Jarosław Iwaszkiewicz prywatnie miał życie niesamowicie bogate i różnorodne, co niewątpliwie wpłynęło na jego twórczość literacką. Jego żona, Anna Iwaszkiewicz, zmagała się z poważnymi problemami psychicznymi, co wymagało jej pobytu w zakładzie zamkniętym oraz stałej terapii. Ten trudny okres w życiu pisarza znalazł swoje odbicie w jego dziełach, w tym także w „Matce Joannie od Aniołów”. Kontakt i dbanie o nią wymagały od niego ogromu cierpliwości i zrozumienia, co również wpłynęło na sposób, w jaki przedstawiał relacje międzyludzkie i zmagania duchowe w swoich utworach.

Również przyjaźń z Jerzym Liebertem, polskim poetą, miała duże znaczenie dla literackiej twórczości Iwaszkiewicza. Leben Liberta wypełniają przemyślenia na temat cierpienia, samotności i poszukiwania sensu, które można dostrzec w kreacjach bohaterów „Matki Joanny od Aniołów”. Podobieństwa w drodze duchowej Liberta do losów postaci w opowiadaniu są wyraźne, co podkreśla wpływ osobistych więzi na literacką działalność Iwaszkiewicza.

„Matka Joanna od Aniołów” często interpretowana jest jako parabela czasów drugiej wojny światowej, choć formułowane z ostrożnością. Wielowymiarowość Zła i różne interpretacje wojennego kontekstu sprawiają, że dzieło to staje się uniwersalną opowieścią o ludzkich zmaganiach z niedostępnymi dla zmysłów siłami. Uniwersalność tej opowieści może pozwalać na różne interpretacje, w tym także jako metafore wojennej traumy i zniszczeń fizycznych oraz duchowych.

Jeśli chodzi o fabułę „Matki Joanny od Aniołów”, akcja toczy się w kresowym miasteczku Ludyń, obejmującym klasztor sióstr Urszulanek oraz żydowską gminę. Miejscem i czasem akcji jest panowanie króla Sobieskiego na przełomie XVII wieku. Przybywa tam ksiądz Suryn, mający na celu przeprowadzenie egzorcyzmów. Centralnym wątkiem opowiadania jest opętanie matki Joanny od Aniołów, a później również samego księdza Suryna. Zakończeniem jest powrót księdza do zakonu i morderstwo dwóch parobków, co ukazuje mroczną stronę duchowych zmagań.

Opowieść inspirowana jest prawdziwymi wydarzeniami, które miały miejsce we francuskim Loudun. Utwór utrzymany jest w stylu realistycznym z elementami barokowymi – charakterystyczny jest tu naturalizm i ironia pisarska, które nadają dziełu specyficzny groteskowy wymiar. Przenikliwa stylistyka i dystans wobec przedstawianych zdarzeń pozwalają na głębsze zrozumienie ludzkiej psychiki oraz mechanizmów zła.

Interpretując opowiadanie na płaszczyźnie teologicznej i literackiej, nietrudno dostrzec wpływ neokatolickich i neotomistycznych poglądów. Hierarchiczny układ duchów według św. Tomasza z Akwinu oraz konstrukcja opowiadania bazująca na drabinie Jakubowej są tu wyraźne. Konstrukcja przypomina wędrówkę duszy, skomplikowaną podróż, która wciąga czytelnika w głębokie rozważania na temat dobra i zła.

Przyjrzyjmy się głównym postaciom. Ksiądz Suryn, przeprowadzający egzorcyzmy, jest osobą głęboko wierzącą, która mimo to staje się ofiarą opętania, co rodzi pytania o sens walki ze złem. Matka Joanna, opętana przez demony, ukazuje dualizm jej postawy – pomiędzy pokorą a niemalże bluźnierczymi czynami. Prości parobkowie reprezentują tu ludowy sposób postrzegania zła, natomiast Wołodkowicz wprowadza symbolikę losu i obecności szatana.

Relatywizm moralny i prostota wiary przedstawionych tu prostych ludzi pokazują, jak różnorodne mogą być postawy wobec zła. Prostota ich postaw i wierzeń często kontrastuje z głębszymi filozoficznymi i teologicznymi refleksjami, które znajdujemy w utworze. Relatywizm moralny i średniowieczny dualizm religijny dużo mówią tu nie tylko o czasach minionych, ale i współczesnej interpretacji zła.

Głównym problemem utworu jest tytułowe pytanie: Skąd zło? (Unde malum?). Odpowiedź na nie podejmowana jest z różnych perspektyw – postrzeganie zła jako tworu człowieka, a nie Boga. Postawa matki Joanny stanowi wyraźną antytezę dla milczącej pokory mniszek, a poglądy rabina na zło jako brak dobra wprowadzać mogą refleksje na temat istoty zła.

Interesujące jest również porównanie postaci z bohaterami romantycznymi. Samotność, jako metafora zła, jest motywem przewijającym się w utworze. Matka Joanna pragnie zbawienia, a jej pragnienie staje się pretekstem do głębszej analizy. To poczucie pustki i izolacji, z którymi borykają się postacie, wprowadza nas w głęboką refleksję na temat ich losów.

Krytyczne spojrzenie na ofiarę i heroizm postaci prowadzi nas do zrozumienia tragizmu księdza Suryna. Jego ofiara jest beznadziejna, nie przynosząca oczyszczenia, a miłość zmienia się od caritas do amor profanus. Jest to tragiczna postać, która w swojej walce odepchnięty zostaje przez samo zło, które chciał zwalczyć.

Podsumowując, „Matka Joanna od Aniołów” Jarosława Iwaszkiewicza to utwór niezwykle złożony, gdzie życie osobiste pisarza odzwierciedla się w skomplikowanych literackich kreacjach. Zadaje pytania o pochodzenie zła, ukazując różnorodność interpretacji i kontekstów. Dzieło to jest refleksją nad ludzką naturą, walce ze złem i poszukiwaniem sensu, co niewątpliwie czyni je jednym z najważniejszych literackich osiągnięć Iwaszkiewicza i inspiracją dla współczesnej literatury.